ประกาศเลื่อนพระนามกรม
ประกาศเลื่อนพระนามกรม
สมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอ
เจ้าฟ้ากรมขุนสงขลานครินทร์
ขึ้นเป็นสมเด็จเจ้าฟ้ากรมหลวง[๑]
ศุภมัสดุ พระพุทธศาสนกาลเป็นอดีตภาค ๒๔๗๒ พรรษา
ปัจจุบันนสมัย สรรปสมพัตสร พฤศจิกายนมาส ตรีทศสุรทินวุธวาร โดยกาลบริจเฉท
พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาประชาธิปก มหันตเดชนดิลกรามาธิบดี
เทพยปรียมหาราชรวิวงศ อสัมภินพงศพีระกษัตร บุรุษรัตนราชนิกโรดม
จาตุรันตบรมมหาจักรพรรดิราชสังกาศ อุภโตสุชาตสำศุทธเคราหณี จักรีบรมนาถ
จุฬาลงกรณราชวรางกูร มหามกุฏวงศวีรสูรชิษฐ ราชธรรมทศพิธ อุต์กฤษฏนิบุณ อดุลยกฤษฏาภินีร์หาร
บูรพาธิการสุสาธิต ธันยลักษณวิจิตรเสาภาคยสรรพางค์ มหาชโนตมางคมานท สนธิมตสมันตมาคม
บรมราชสมภาร ทิพยเทพาวตาร ไพศาลเกียรติคุณ อดุลยศักดิเดช สรรพเทเวศปริยานุรักษ มงคลลัคนเนมาหวัย
สุโขทัยธรรมราชา อภิเนาวศิลปศึกษาเดชนาวุธ วิชัยยุทธศาสดรโกศล วิมลนรรยพินิต สุจริตสมาจาร
ภัทรภิชญานประดิภานสุนทร ประวรศาสโนปสดมภก มูลมุขมาตยวรนายกมหาเสนานี สราชนาวีพยูหโพยมจร
บรมเชษฐโสทรสมมต เอกราชยยศสธิคมบรมราชสมบัติ นพปฏลเศวตฉัตราดิฉัตร ศรีรัตโนปลักษณ
มหาบรมราชาภิเษกาภิษิกต์ สรรพทศทิควิชิตเดโชไชย สกลมไหศวรยมหาสวามินทร มเหศวรมหินทรมหารามาธิราชวโรดม
บรมนาถชาติอาชันยาศรัย พุทธาทิไตรรัตนศรณารักษ วิศิษฏศักตอัครนเรศวราธิบดี
เมตตากรุณาศีตลหฤทัย อโนปไมยบุนยการ สกลไพศาลมหารัษฎราธิบดินทร ปรมินทรธรรมิกมหาราชาธิราช
บรมนาถบพิตร พระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงพระราชดำริว่า สมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอ
เจ้าฟ้ามหิดลอดุลเดช กรมขุนสงขลานครินทร เป็นพระราชภราดาพระองค์หนึ่งซึ่งสนิทชิดชอบพระราชอัธยาศัยมาตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์อยู่ด้วยกัน
สมเด็จพระบรมชนกนาถทรงพระกรุณาโปรดฯ ให้เสด็จไปทรงศึกษาวิชชาการในยุโรป
และทรงศึกษาวิชชาสามัญในประเทศอังกฤษสำเร็จแล้ว
ได้ไปทรงศึกษาวิชชาทหารเรือในประเทศเยอรมัน ครั้นสำเร็จการศึกษาเสด็จกลับเข้ามารับราชการทหารเรือเมื่อรัชชกาลที่
๖ แต่รับราชการอยู่ได้ไม่ช้า เกิดอาการประชวรเรื้อรัง แพทย์ปรึกษากันเห็นว่ายากที่จะรักษาโรคนั้นให้หายในที่อากาศร้อน
ก็ต้องเสด็จกลับไปรักษาพระองค์ในยุโรป เป็นเหตุให้สมเด็จเจ้าฟ้ากรมขุนสงขลานครินทรเริ่มทรงพระปรารภแต่ครั้งนั้น
ว่าจะไม่สามารถรับราชการหนักเช่นการทหารเรือได้ แต่พระหฤทัยมั่นอยู่ในจรรยาของพระบรมราชจักรีวงศ์ซึ่งจำนงในกิจเกื้อกูลแก่บ้านเมืองและประชาชนชาวสยาม
เป็นสำคัญยิ่งกว่าจะแสวงหาแต่ความสุขส่วนพระองค์ จึ่งขอพระราชทานพระบรมราชานุญาต
ทรงศึกษาวิชาอนามัยและวิชชาแพทย์ เพื่อจะได้มาสนองพระเดชพระคุณในการป้องกันโรคันตรายและบำรุงความสุขของประชาชนเป็นพระกรณียกิจ
เมื่อได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตแล้ว ก็ทรงพยายามศึกษาวิชชานั้นต่อมาทั้งที่ในประเทศเยอรมัน
ในสก๊อตแลนด์ และในประเทศสหปาลีรัฐอเมริกา อาศัยด้วยทรงพระปรีชาญาณหลักแหลมประกอบด้วยพระฉันทะวิริยะอันแรงกล้า
สามารถทรงรอบรู้สอบได้ประกาศนียบัตรวิชชาอนามัย
แล้วได้ปริญญาดอกเตอร์ออฟเมดิซินชั้นเกียรติยศในมหาวิทยาลัยฮาวาด
แห่งสหปาลีรัฐอเมริกา นอกจากนั้น วิชชาใด ๆ หรือว่ากิจการใด ๆ ในประเทศอื่น ซึ่งสามารถจะนำประโยชน์มาสู่ประเทศสยามได้ก็ทรงศึกษาและขวนขวายให้สำเร็จประโยชน์ด้วยพระปรีชาธิการปัญญา
สมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนสงขลานครินทร
ทรงประกอบด้วยพระเมตตากรุณาในพระกมลสันดาน แผ่ไปเป็นสาธารณ์ในนิกรชนทั่วหน้า
เพื่อให้เจริญด้วยวิทยาและอนามัยมีอาทิทรงบริจจาคทรัพย์ส่วนใหญ่สำหรับเป็นทุนให้กุลบุตรได้ศึกษาวิทยาการ
ประทานทุนสร้างตึกศัลยกรรมสำหรับชาย ณ โรงพยาบาลศิริราช และลงทุนสร้างตึกอำนวยการ ทรงซื้อหมู่โรงเรือนของกุลสตรีวังหลังเดิมให้คณะแพทยศาสตร์อาศัย
แล้วยังประทานค่าซ่อมแซมดัดแปลงและก่อสร้างเพิ่มเติม รวมทั้งค่าบำรุงสถานที่ประจำปี
ผลเหล่านี้ก็ตกเป็นความรุ่งเรืองวัฒนาการแก่บ้านเมืองและพสกประชาชาวสยามนั่นเอง
นับว่าทรงประพฤติเป็นเยี่ยงอย่างอันดีของผู้เป็นมหาศาล ตั้งอยู่ในฐานคุณูปการีที่น่าพอใจนิยมอยู่ส่วนหนึ่ง
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงตระหนักในพระวิจารณ์อยู่เสมอว่า
สมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอฯ พระองค์นี้ทรงพระปรีชาญาณหลักแหลม
และทรงรอบรู้ในราชกรณีโยบายอย่างลึกซึ้ง
ถ้าได้ทรงรับราชการในตำแหน่งที่สำคัญจะเป็นคุณและประโยชน์หาน้อยไม่ หากแต่มีเหตุด้วยโรคสำคัญคอยรันทำพระอนามัยอยู่
ถึงกระนั้นก็เป็นที่หวังพระราชหฤทัยอยู่ว่า ถ้าทรงพระสำราญผ่านพ้นจากข่ายโรคาพาธได้เมื่อใด
ก็จะสามารถทรงรับราชการให้เป็นคุณประโยชน์แก่บ้านเมืองได้เป็นอย่างยิ่ง
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทรงมีพระราชดำรัสสั่งไว้แล้วในการที่จะเลื่อนกรมสมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอฯ
พระองค์นี้ขึ้นเป็นสมเด็จเจ้าฟ้ากรมหลวงฯ ในพระบรมราชตระกูลอันสูงศักดิ์อีกพระองค์หนึ่งในมหามงคลสมัยเฉลิมพระชนมพรรษาครบสามรอบจุลจักรคราวนี้
แต่ไม่ทันเวลา สมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอฯ พระองค์นั้นมาสิ้นพระชนม์เสียเมื่อวันที่ ๒๔
กันยายน พุทธศักราช ๒๔๗๒ จึงเป็นที่เพิ่มพูนพระปิยวิประโยคทุกข์โศกาดูรยิ่งนัก ทรงพระราชดำริว่า
อันคุณความดีไม่มีเวลาจืดจาง ถึงแม้สิ้นพระชนม์แล้วก็ดี ก็สมควรจะทรงสถาปนาเลื่อนกรมให้สมดั่งพระราชประสงค์
เพื่อได้เฉลิมพระเกียรติยศพระเกียรติคุณสมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอฯ
พระองค์นั้นให้ปรากฏไว้ ทั้งราชประเพณีซึ่งเฉลิมพระราชอิสสริยยศแก่พระศพดั่งนี้ก็มีแบบอย่างมาแต่ก่อน
จึ่งมีพระบรมราชโองการมา ณ
พระบัณฑูรสูรสิงหนาทดำรัสสั่งให้เลื่อนพระนามกรม สมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอ
เจ้าฟ้ากรมขุนสงขลานครินทร ขึ้นเป็นสมเด็จเจ้าฟ้ากรมหลวง
มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า สมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอ เจ้าฟ้ามหิดลอดุลเดช
นเรศวรมหาราชาธิบดินทร จุฬาลงกรณินทรวรางกูร สมบูรณ์เบญจพรสิริสวัสดิ
ขัตติยวโรภโตสุชาต คุณสังกาศเกียรติประกฤษฎ์ ลักษณวิจิตรพิสิฐบุรุษ ชนุดมรัตนพัฒนศักดิ
อัครวรราชนรินทรเชษฐาธิบดี กรมหลวงสงขลานครินทร
ขอให้พระเกียรติคุณวิบุลยศปรากฏอยู่ในสากลประเทศ จิรฐิติกาลอยู่ชั่วกัลปาวสาน
และมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม
ให้ขุนสงขลานครินทร เป็นหลวงสงขลานครินทร เจ้ากรม ถือศักดินา
๘๐๐
ให้หมื่นแพร่นครนฤเบศร์ เป็นขุนแพร่นครนฤเบศร์ ปลัดกรม
ถือศักดินา ๖๐๐
ให้เพิ่มศักดินา หมื่นสายเกษตรชนานุบาล สมุหบัญชี เป็น ๔๐๐
ให้ผู้ที่ได้เลื่อนยศและเพิ่มศักดินาทั้ง ๓ นี้
ทำราชการสนองพระเดชพระคุณโดยผาสุกสวัสดิ์ทุกประการ เทอญ
สุกัญญา/ผู้จัดทำ
๒๐ ตุลาคม ๒๕๕๒
นฤดล/ตรวจ
๒๒ ธันวาคม ๒๕๕๓
[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๔๖/-/หน้า ๑๙๘/๑๗ พฤศจิกายน ๒๔๗๒