อารัมภบท
กฎกระทรวง กฎกระทรวง ฉบับที่ ๔ (พ.ศ. ๒๕๒๒) ออกตามความในพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. ๒๕๑๘[๑] อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๕ และมาตรา ๗๖ แห่งพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. ๒๕๑๘ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยออกกฎกระทรวงไว้ ดังต่อไปนี้
กฎกระทรวง ฉบับที่ 4 (พ.ศ. 2522) ออกตามความในพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. 2518
ข้อ ๑
ข้อ ๑ การอุทธรณ์คำสั่งหรือหนังสือแจ้งความตามมาตรา ๗๐ ให้ทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อของผู้อุทธรณ์ ชี้แจงข้อเท็จจริงและความประสงค์ที่ยาขึ้นอ้างอิงในการอุทธรณ์พร้อมทั้งแบบสำเนาคำสั่งหรือหนังสือแจ้งความนั้น และเอกสารหลักฐานประกอบอุทธรณ์ ถ้ามี การอุทธรณ์ให้อุทธรณ์ได้สำหรับตนเอง จะอุทธรณ์แทนคนอื่นหรือมอบหมายให้คนอื่นอุทธรณ์แทนไม่ได้
ข้อ ๒
ข้อ ๒ การยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการอุทธรณ์ตามมาตรา ๗๐ (๑) (๒) (๓) (๕) (๗) และ(๘) ในเขตจังหวัดอื่นนอกจากกรุงเทพมหานคร ให้ผู้อุทธรณ์ยื่นต่อสำนักงานผังเมืองจังหวัดแห่งท้องที่เป็นเหตุให้มีการอุทธรณ์ และให้มีการอุทธรณ์ และให้สำนักงานผังเมืองจังหวัดส่งอุทธรณ์ต่อสำนักผังเมืองภายในเจ็ดวันนับตั้งแต่วันที่ได้รับอุทธรณ์ สำหรับในเขตกรุงเทพมหานครให้ยื่นต่อสำนักผังเมือง เมื่อสำนักผังเมืองได้รับอุทธรณ์แล้ว ให้นำส่งอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการอุทธรณ์ภายในสามวันนับตั้งแต่วันที่ได้รับอุทธรณ์
ข้อ ๓
ข้อ ๓ การยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นตามมาตรา ๗๐ (๔) และ(๖) ในเขตจังหวัดอื่นนอกจากกรุงเทพมหานคร ให้ผู้อุทธรณ์ยื่นต่อสำนักงานผังเมืองจังหวัดแห่งท้องที่เป็นเหตุให้มีการอุทธรณ์ สำหรับในเขตกรุงเทพมหานคร ให้ยื่นต่อกองผังเมืองกรุงเทพมหานครและให้สำนักงานผังเมืองจังหวัดหรือกองผังเมืองกรุงเทพมหานครแล้วแต่กรณี นำส่งอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นภายในเจ็ดวันนับตั้งแต่วันที่ได้รับอุทธรณ์
ข้อ ๔
ข้อ ๔ ภายในกำหนดเวลาของการยื่นอุทธรณ์ ผู้อุทธรณ์อาจขอแก้ไขเพิ่มเติมอุทธรณ์ได้โดยทำเป็นหนังสือชี้แจงข้อเท็จจริงและความประสงค์ที่ยกขึ้นอ้างอิงในการอุทธรณ์ พร้อมทั้งเหตุที่ขอแก้ไขเพิ่มเติมอุทธรณ์เสียใหม่ ยื่นต่อสำนักงานผังเมืองจังหวัด กองผังเมืองกรุงเทพมหานคร หรือสำนักผังเมือง แล้วแต่กรณี ให้สำนักงานผังเมืองจังหวัด กองผังเมืองกรุงเทพมหานครหรือสำนักผังเมือง แล้วแต่กรณี นำส่งอุทธรณ์ที่ขอแก้ไขเพิ่มเติมต่อคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นโดยเร็ว
ข้อ ๕
ข้อ ๕ ผู้อุทธรณ์อาจขอยื่นเอกสารหลักฐานประกอบอุทธรณ์เพิ่มเติมต่อสำนักงานผังเมืองจังหวัดกองผังเมืองกรุงเทพมหานครหรือสำนักผังเมือง แล้วแต่กรณี ภายในกำหนดเวลาของการยื่นอุทธรณ์ได้โดยทำเป็นหนังสือชี้แจงถึงเหตุที่มิได้ยื่นเอกสารหลักฐานนั้นพร้อมกับอุทธรณ์ ให้นำความในข้อ ๔ วรรคสอง มาใช้โดยอนุโลม
ข้อ ๖
ข้อ ๖ ถ้าระยะเวลาของการยื่นอุทธรณ์สิ้นสุดลงแล้ว แต่ผู้อุทธรณ์มีเหตุอันสมควรแสดงว่าตนไม่อาจยื่นเอกสารหลักฐานนั้นภายในกำหนดเวลาของการยื่นอุทธรณ์ได้ ผู้อุทธรณ์จะขอยื่นเอกสารหลักฐานเพิ่มเติมสำนักงานผังเมืองจังหวัด กองผังเมืองกรุงเทพมหานคร สำนักผังเมืองหรือต่อคณะกรรมการอุทธรณ์ หรือคณะกรรมการบริหารผังเมืองส่วนท้องถิ่นเวลาใดๆ ก่อนมีการวินิจฉัยก็ได้ ให้นำความในข้อ ๔ วรรคสอง มาใช้บังคับโดยอนุโลม ถ้าคณะกรรมการเห็นว่าผู้อุทธรณ์มีเหตุผลอันสมควรและเอกสารนั้นจำเป็นให้การวินิจฉัยเป็นไปโดยเที่ยงธรรม ให้คณะกรรมการอนุญาตตามคำขอ
ข้อ ๗
ข้อ ๗ ให้เป็นหน้าที่ของคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่น หรือผู้ที่กรรมการมอบหมายที่จะปฏิบัติดังนี้ (๑) ลงทะเบียนอุทธรณ์ในสารบบอุทธรณ์ของคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นตามลำดับที่รับไว้ คือ ตามวันและเวลาที่ยื่นอุทธรณ์ (๒) ลงทะเบียนคำวินิจฉัยทั้งหมดของคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นในสารบบคำวินิจฉัย (๓) รวบรวมรายงานและเอกสารที่ส่งต่อคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่น หรือรายงานเอกสารที่คณะกรรมการทำขึ้น กับคำวินิจฉัยของคณะกรรมการไว้ในสำนวนอุทธรณ์เรื่องนั้น (๔) แจ้งคำวินิจฉัยอุทธรณ์ไปยังผู้อุทธรณ์
ข้อ ๘
ข้อ ๘ อุทธรณ์ที่ได้ยื่นไว้ต่อคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นนั้น ให้คณะกรรมการดำเนินการไปตามลำดับเลขหมายในสารบบอุทธรณ์ เว้นแต่คณะกรรมการจะกำหนดเป็นอย่างอื่นเมื่อมีเหตุผลพิเศษ โดยแสดงถึงเหตุผลดังกล่าวไว้ในสำนวนอุทธรณ์เรื่องนั้นด้วย
ข้อ ๙
ข้อ ๙ ในการพิจารณาวินิจฉัยอุทธรณ์เรื่องใด ห้ามมิให้กรรมการผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในอุทธรณ์เรื่องนั้นเข้าประชุม เว้นแต่เป็นการเข้าชี้แจงต่อคณะกรรมการตามความในข้อ ๑๐
ข้อ ๑๐
ข้อ ๑๐ คณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นจะเรียกผู้อุทธรณ์หรือบุคคลอื่นใดที่เกี่ยวข้องมาชี้แจงนำเอกสารหลักฐานหรือสิ่งอื่นที่จำเป็นมาเพิ่มเติมเพื่อประโยชน์ในการวินิจฉัยก็ได้
ข้อ ๑๑
ข้อ ๑๑ ถ้าผู้อุทธรณ์ไม่มาชี้แจงหรือไม่ส่งเอกสารหลักฐานหรือสิ่งอื่นที่จำเป็นเพิ่มเติมตามความในข้อ ๑๐ โดยมิได้แจ้งต่อคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นถึงเหตุแห่งการนั้นภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่ต้องมาชี้แจงหรือส่งเอกสารหลักฐานหรือสิ่งอื่นที่จำเป็นเพิ่มเติม หรือแจ้งเหตุแห่งการนั้นแล้วแต่คณะกรรมการพิจารณาแล้วเห็นว่าไม่มีเหตุอันสมควรให้ถือว่าผู้อุทธรณ์ทิ้งอุทธรณ์
ข้อ ๑๒
ข้อ ๑๒ ผู้อุทธรณ์อาจถอนอุทธรณ์ได้โดยทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้อุทธรณ์ชี้แจงเหตุแห่งการถอนอุทธรณ์ ยื่นต่อสำนักงานผังเมืองจังหวัด กองผังเมืองกรุงเทพมหานคร หรือสำนักผังเมือง แล้วแต่กรณี ถ้าผู้อุทธรณ์ได้ยื่นหนังสือถอนอุทธรณ์ก่อนที่สำนักงานผังเมืองจังหวัด กองผังเมืองกรุงเทพมหานครหรือสำนักผังเมืองแล้วแต่กรณี จะนำอุทธรณ์ส่งต่อคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่น หรือก่อนที่คณะกรรมการจะได้เริ่มมีการพิจารณาอุทธรณ์เรื่องนั้น ให้สำนักงานผังเมืองจังหวัด กองผังเมืองกรุงเทพมหานคร สำนักผังเมือง คณะกรรมการอุทธรณ์ หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นแล้วแต่กรณี อนุญาตไปตามนั้น ถ้าผู้อุทธรณ์ถอนอุทธรณ์ระหว่างที่อยู่ในการพิจารณาของคณะกรรมการ และได้ยื่นคำขอถอนอุทธรณ์ต่อสำนักงานผังเมืองจังหวัด กองผังเมืองกรุงเทพมหานคร หรือสำนักผังเมืองแล้วแต่กรณี ให้นำความในข้อ ๔ วรรคสอง มาใช้บังคับโดยอนุโลม และให้อยู่ในดุลยพินิจของคณะกรรมการจะอนุญาตหรือไม่ก็ได้
ข้อ ๑๓
ข้อ ๑๓ ถ้าผู้อุทธรณ์ทิ้งอุทธรณ์ตามข้อ ๑๑ หรือถอนอุทธรณ์ตามข้อ ๑๒ ให้คณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นจำหน่ายอุทธรณ์เสียจากสารบบอุทธรณ์โดยไม่ต้องวินิจฉัยอุทธรณ์นั้น
ข้อ ๑๔
ข้อ ๑๔ การทิ้งอุทธรณ์ตามข้อ ๑๑ หรือการถอนอุทธรณ์ตามข้อ ๑๒ ย่อมลบล้างผลแห่งการยื่นอุทธรณ์นั้น รวมทั้งกระบวนการอื่นๆ อันมีต่อมาภายหลังการยื่นอุทธรณ์ และทำให้ผู้อุทธรณ์กลับคืนฐานะเดิมเสมือนหนึ่งมิได้มีการยื่นอุทธรณ์เลย แต่อุทธรณ์ใดที่ได้ทิ้งแล้วตามข้อ ๑๑ ผู้อุทธรณ์อาจยื่นใหม่ได้ภายในกำหนดเวลาของการยื่นอุทธรณ์ตามมาตรา ๗๐ โดยชี้แจงเหตุผลแห่งการทิ้งอุทธรณ์ประกอบอุทธรณ์ที่ได้ยื่นใหม่ ถ้าคณะกรรมการอุทธรณ์ตามข้อ ๒ หรือข้อ ๓ แล้วแต่กรณีพิจารณาเห็นว่าผู้อุทธรณ์มิได้จงใจทิ้งอุทธรณ์ และการที่ไม่ได้มาชี้แจงหรือไม่ส่งเอกสารหลักฐานหรือสิ่งอื่นที่จำเป็นเพิ่มเติมนั้นมีเหตุอันสมควรให้รับไว้และดำเนินการพิจารณาต่อไปได้
ข้อ ๑๕
ข้อ ๑๕ การพิจารณาวินิจฉัยอุทธรณ์ของคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่น ให้เริ่มเมื่อมันกำหนดเวลาของการยื่นอุทธรณ์ และนอกเหนือจากหลักเกณฑ์ต่างๆ ที่เป็นไปเพื่อประโยชน์ส่วนรวมแล้ว ให้ยึดถือหลักเกณฑ์ ดังต่อไปนี้ (๑) อุทธรณ์ที่ยื่นตามความในมาตรา ๗๐ (๑) ให้พิจารณาวินิจฉัยโดยคำนึงถึงนโยบายของผังเมืองรวมในสาระสำคัญที่เกี่ยวกับสุขลักษณะ ความปลอดภัยของประชาชน สวัสดิภาพของสังคมรวมทั้งกิจการที่มีการใช้ประโยชน์ที่ดิน สภาพของที่ดิน ทรัพย์สินอื่นที่เกี่ยวกับที่ดิน การลงทุนประโยชน์ และความเดือดร้อนรำคาญที่ประชาชนจะพึงได้รับจากกิจการนั้น (๒) อุทธรณ์ที่ยื่นตามความในมาตรา ๗๐ (๒) ให้พิจารณาวินิจฉัยโดยคำนึงถึงความประสงค์และโครงการของผู้อุทธรณ์ให้เป็นไปตามโครงการของผังเมืองเฉพาะในสาระสำคัญ พร้อมทั้งพิจารณาถึงเหตุผลของเจ้าพนักงานท้องถิ่นหรือสำนักผังเมืองที่ปฏิเสธหรือสั่งให้มีการแก้ไขโครงการดังกล่าว และให้คำนึงถึงประโยชน์และความเดือดร้อนที่ประชาชนในบริเวณผังเมืองเฉพาะจะพึงได้รับ (๓) อุทธรณ์ที่ยื่นตามความในมาตรา ๗๐ (๓) ให้พิจารณาวินิจฉัยโดยคำนึงถึงเหตุผลและรายละเอียดแห่งการรื้อย้าย หรือดัดแปลงอาคารให้เป็นไปตามผังเมืองเฉพาะ รวมทั้งค่าใช้จ่ายต่างๆ ในการรื้อย้ายหรือดัดแปลงอาคาร ประโยชน์และความเดือดร้อนของประชาชนในบริเวณนั้น (๔) อุทธรณ์ที่ยื่นตามความในมาตรา ๗๐ (๕) ให้พิจารณาวินิจฉัยถึงสภาพอาคารทรัพย์สินอื่นที่อยู่ในอาคาร ประโยชน์และความเดือดร้อนที่ผู้อุทธรณ์จะได้รับ โดยคำนวณตามราคาที่เป็นธรรมและให้คำนึงถึงการจัดหาที่อยู่ชั่วคราวด้วย (๕) อุธรณ์ที่ยื่นตามความในมาตรา ๗๐ (๕) ให้พิจารณาวินิฉัยถึงสภาพอาคารทรัพย์สินอื่นที่อยู่ในอาคาร ประโยชน์และความเดือดร้อน ที่ผู้อุธรณ์จะได้รับ โดยคำนวณตามราคาที่เป็นธรรมและให้คำนึงถึงการจัดหาที่อยู่ชั่วคราว (๖) อุทธรณ์ที่ยื่นตามความในมาตรา ๗๐ (๖) ให้พิจารณาวินิจฉัยถึงความเหมาะสมของที่ดินหรืออาคาร และราคาค่าเช่าที่เป็นธรรมทั้งนี้โดยพิจารณากันเงินเฉพาะส่วนที่เป็นค่าเช่าเท่านั้น และต้องไม่เกินกว่าเงินค่าตอบแทนที่ผู้อุทธรณ์จะพึงได้รับ (๗) อุทธรณ์ที่ยื่นตามความในมาตรา ๗๐ (๗) ให้พิจารณาวินิจฉัยถึงความมากน้อยแห่งสิทธิที่ผู้อุทธรณ์ต้องเสียหรือถูกจำกัดหรือภาระที่ต้องปฏิบัติหรืองดเว้นไม่ปฏิบัติ รวมทั้งประโยชน์และความเดือดร้อนที่ผู้อุทธรณ์จะพึงได้รับ แต่ราคาที่จะกำหนดให้ต้องไม่เกินกว่าราคาที่ดินตามความเป็นธรรม (๘) อุทธรณ์ที่ยื่นตามความในมาตรา ๗๐ (๘) ให้พิจารณาวินิจฉัยถึงความจำเป็นที่จะต้องเข้าใช้ที่ดินบริเวณนั้น โดยคำนึงถึงเมืองเฉพาะในสาระสำคัญที่เกี่ยวกับสุขลักษณะ ความปลอดภัยของประชาชนสวัสดิภาพของสังคม และคำนึงถึงประโยชน์ที่จะพึงได้จากการใช้ที่ดินบริเวณนั้น สภาพของที่ดิน ทรัพย์สินอื่นที่เกี่ยวกับที่ดิน ประโยชน์และความเดือดร้อนที่ประชาชนรวมทั้งกิจการต่าง ๆ ที่อยู่ทั้งในและนอกเขตผังเมืองเฉพาะจะพึงได้รับและให้พิจารณาถึงค่าตอบแทนตามราคาที่เป็นธรรม แต่ต้องไม่น้อยกว่าค่าตอบแทนที่เจ้าของหรือผู้ครอบครองที่ดินใกล้เคียงรายอื่นในเขตผังเมืองเฉพาะส่วนใหญ่ได้รับ
ข้อ ๑๖
ข้อ ๑๖ ให้คณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นพิจารณาวินิจฉัยสั่งการภายในสามสิบวัน นับแต่วันที่ลงทะเบียนในสารบบอุทธรณ์ตามข้อ ๗ (๑) ในกรณีที่คณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นไม่อาจพิจารณาวินิจฉัยสั่งการได้ภายในระยะเวลาตามวรรคหนึ่งเพราะมีเหตุจำเป็นอย่างอื่น ให้ขยายระยะเวลาพิจารณาวินิจฉัยสั่งการได้ครั้งหนึ่งไม่เกินสิบห้าวัน และให้บันทึกเหตุผลที่จำต้องมีการขยายระยะเวลาพิจารณาไว้อีกด้วย และเมื่อรวมกันทั้งหมดแล้วต้องไม่เกินเก้าสิบวัน
ข้อ ๑๗
ข้อ ๑๗ คำวินิจฉัยของคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นให้ทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อกรรมการทุกคนที่ร่วมพิจารณาวินิจฉัยอุทธรณ์เรื่องนั้น พร้อมทั้งให้เหตุผลแห่งการที่วินิจฉัย
ข้อ ๑๘
ข้อ ๑๘ เมื่อคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นแล้วแต่กรณีมีคำวินิจฉัยแล้ว ให้แจ้งคำวินิจฉัยเป็นหนังสือไปยังผู้อุทธรณ์ภายในสามวันนับแต่วันที่ได้วินิจฉัย
ข้อ ๑๙
ข้อ ๑๙ ภายหลังการพิจารณาวินิจฉัยของคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่น ผู้อุทธรณ์หรือบุคคลอื่นใดที่ถูกเรียกตัวมาชี้แจงตามความในข้อ ๑๐ อาจร้องขอต่อคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่น เพื่อขอตรวจเอกสารทั้งหมดหรือแต่บางฉบับในอุทธรณ์เรื่องนั้นก็ได้หรือจะขอคัดสำเนาหรือขอให้สำนักผังเมืองคัดสำเนาและรับรอง โดยผู้ร้องขอเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายทั้งสิ้นก็ได้ แต่ทั้งนี้ห้ามมิให้ตรวจเอกสารหรือคัดสำเนาหรือขอให้คัดสำเนาและรับรองเอกสารที่สำนักผังเมืองสงวนไว้เพื่อปวงเมื่อประโยชน์ของรัฐ หรือเป็นเอกสารที่เกี่ยวกับความลับของทางราชการ ให้ไว้ ณ วันที่ ๑๘ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๒๒ พลเอก เล็ก แนวมาลี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือโดยที่มาตรา ๗๖ แห่งพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. ๒๕๑๘ ได้บัญญัติให้กำหนดหลักเกณฑ์ และวิธีการในการยื่นอุทธรณ์ และวิธีพิจารณาในการวินิจฉัยคำอุทธรณ์โดยกฎกระทรวง ฉะนั้น เพื่อปฏิบัติการให้เป็นไปตามบทบัญญัติดังกล่าว จึงจำเป็น วิภา/ปรับปรุง ๒๔ สิงหาคม ๒๕๕๘ [๑] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๙๖/ตอนที่ ๑๘๗/ฉบับพิเศษหน้า ๑/๕ พฤศจิกายน ๒๕๒๒
ที่มา: ระบบกลางกฎหมาย law.go.th (สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา).
公布日期部分取自：Open Law Data Thailand × สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี（CC BY 4.0）