มาตรา ๘ เครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้มีลักษณะ
ดังต่อไปนี้ คือ
สำหรับพระมหากษัตริย์และสมเด็จพระบรมราชินี
สำหรับพระมหากษัตริย์
มีลักษณะอย่างสำหรับพระราชทานฝ่ายหน้า แต่ดวงตรา ดารา
และสายสร้อยนั้นประดับเพชรทั้งสิ้น
ส่วนสำหรับสมเด็จพระบรมราชินี
มีลักษณะอย่างสำหรับพระราชทานฝ่ายใน แต่ดวงตราและดารานั้นประดับเพชรทั้งสิ้น
สำหรับพระราชทานฝ่ายหน้า
ชั้นที่ ๑
ปฐมจุลจอมเกล้าวิเศษ
มีดวงตราด้านหน้าเป็นแฉก ๘ แฉก ลงยาสีชมพู มีรัศมีทองตามระหว่างแฉก มีใบชัยพฤกษ์สองข้างลงยาสีเขียว
กลางดวงมีพระบรมฉายาสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ขอบลงยาสีขาบมีอักษรทองว่า เราจะบำรุงตระกูลวงศ์ให้เจริญ เบื้องบนมีจุลมงกุฎรัศมี ลงยาสีเขียว สีแดง สีขาบ สีขาว
ด้านหลังดวงตราเหมือนอย่างด้านหน้า แต่ที่กลางดวงตราเป็นรูปช้างไอราพต ลงยาสีขาว
บนหลังช้างมีรูปตรีศูล ลงยาสีขาว ที่ขอบมีอักษรทองว่า ปีระกาเบญจศก
ศักราช ๑๒๓๕ รอบขอบเป็นรูปจักรลงยาสีขาว พื้นแดง ห้อยกับแพรแถบสีชมพู
กว้าง ๑๐ เซ็นติเมตร สะพายบ่าซ้ายเฉียงลงมาทางขวา
กับมีดาราเป็นรัศมีทอง ๘ แฉก เงิน ๘ แฉก
กลางดาราพื้นสีชมพูมีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ จ.จ.จ. ทองประดับเพชร ขอบลงยาสีขาบ
และมีอักษรทองว่า เราจะบำรุงตระกูลงวงค์ให้เจริญ
รอบขอบเป็นเพชรสร่งเงินประดับที่อกเสื้อเบื้องซ้าย
และมีสายสร้อยลงยาหรือสายสร้อยทอง
เป็นรูปอักษรพระปรมาภิไธยย่อ จ.ป.ร. ไขว้ ๑๖
องค์ ดอกบัว ๑๗ ดอก สลับกันไปตลอดสาย
กลางสายสร้อยเป็นรูปช้างไอราพตมีจุลมงกุฎรัศมี มีเครื่องสูง ๒ ข้าง
และมีราชสีห์คชสีห์เชิญ สำหรับห้อยดวงตราสวมแทนสายสะพาย กับให้มีแพรจีบสีขาวกลัดทับสายสร้อยเหนือบ่าทั้ง
๒ ข้าง
สายสร้อยลงยาหรือทองคำนี้
จะพระราชทานอย่างใด และสำหรับชาวต่างประเทศจะพระราชทานหรือไม่
สุดแต่จะทรงพระราชดำริเห็นสมควร
นอกจากนี้ให้มีดวงตราตติยานุจุลจอมเกล้า
๑ ดวง ประดับที่อกเสื้อเบื้องซ้าย
ปฐมจุลจอมเกล้า
มีลักษณะอย่างปฐมจุลจอมเกล้าวิเศษ แต่ไม่มีดวงตราตติยานุจุลจอมเกล้า
ชั้นที่ ๒
ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ
มีดวงตราเหมือนชั้นที่ ๑ ห้อยกับแพรแถบสีชมพู กว้าง ๕ เซนติเมตร สวมคอ
และมีดาราเป็นรัศมีเงิน ๘ แฉก กลางดารามีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ จ.จ.จ. ทอง
อยู่บนพื้นลงยาสีชมพู ขอบลงยาสีขาบ มีอักษรทองว่า เราจะบำรุงตระกูลวงศ์ให้เจริญ
ประดับที่อกเสื้อเบื้องซ้าย
ทุติยจุลจอมเกล้า
มีลักษณะอย่างทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ แต่ไม่มีดารา
ชั้นที่ ๓
ตติยจุลจอมเกล้าวิเศษ
มีดวงตราเหมือนทุติยจุลจอมเกล้า แต่ย่อมกว่า ห้อยกับแพรแถบสีชมพู กว้าง ๔ เซนติเมตร
มีดอกไม้จีบติดบนแพรแถบและมีเข็มทองประดับที่อกเสื้อเบื้องซ้าย
ตติยจุลจอมเกล้า
มีลักษณะอย่างตติยจุลจอมเกล้าวิเศษ แต่ไม่มีดอกไม้จีบ
ตติยานุจุลจอมเกล้า
มีลักษณะอย่างตติยจุลจอมเกล้า แต่เป็นตราเงินไม่มีแฉกและรัศมี
สำหรับพระราชทานฝ่ายใน
ชั้นที่ ๑
ปฐมจุลจอมเกล้า
มีลักษณะอย่างปฐมจุลจอมเกล้าสำหรับพระราชทานฝ่ายหน้า
แต่ย่อมกว่าและที่จุลมงกุฎและใบชัยพฤกษ์ประดับเพชรกับที่ด้านหลังมีอักษรทองว่า
รัตนโกสินทรศก ๑๑๒ ห้อยกับแพรแถบสีชมพู กว้าง ๗.๕ เซนติเมตร
สะพายบ่าซ้ายเฉียงลงทางขวา หรือห้อยกับแพรแถบสีชมพู กว้าง ๕ เซนติเมตร
ผูกเป็นรูปแมลงปอ ประดับเสื้อที่หน้าบ่าซ้าย
กับมีดาราเหมือนชั้นที่
๑ สำหรับพระราชทานฝ่ายหน้า แต่ย่อมกว่า ประดับที่อกเสื้อเบื้องซ้าย
ชั้นที่ ๒
ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ
มีดวงตราเหมือนชั้นที่ ๑ แต่ไม่ประดับเพชร ห้อยกับแพรแถบสีชมพู กว้าง ๗.๕ เซนติเมตร
สะพายบ่าซ้ายเฉียงลงทางขวา หรือห้อยกับแพรแถบสีชมพู กว้าง ๕ เซนติเมตร
ผูกเป็นรูปแมลงปอ ประดับเสื้อที่หน้าบ่าซ้าย
ทุติยจุลจอมเกล้า
มีดวงตราห้อยกับแพรแถบผูกเป็นรูปแมลงปอ เหมือนทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ
แต่ห้อยกับแพรแถบสะพายไม่ได้
ชั้นที่ ๓
ตติยจุลจอมเกล้า
มีดวงตราเหมือนทุติยจุลจอมเกล้า แต่ย่อมกว่า ห้อยกับแพรแถบสีชมพู กว้าง ๔
เซนติเมตร ผูกเป็นรูปแมลงปอ ประดับเสื้อที่หน้าบ่าซ้าย
ชั้นที่ ๔
จตุตถจุลจอมเกล้า
มีดวงตราเหมือนตติยานุจุลจอมเกล้าสำหรับพระราชทานฝ่ายหน้า แต่กาไหล่ทองลงยาสีขาบ
ห้อยกับแพรแถบสีชมพู กว้าง ๔ เซนติเมตร ผูกเป็นรูปแมลงปอ
ประดับเสื้อที่หน้าบ่าซ้าย
