กฎกระทรวง ฉบับที่ 41 (พ.ศ. 2536) ออกตามความในพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก พ.ศ. 2522

• จำนวนมาตรา: 17

มาตรา อารัมภบท

กฎกระทรวง

กฎกระทรวง

ฉบับที่ ๔๑ (พ.ศ. ๒๕๓๖)

ออกตามความในพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก

พ.ศ. ๒๕๒๒

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๗ และมาตรา ๗๑ วรรคหนึ่ง

แห่งพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก พ.ศ. ๒๕๒๒

รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมออกกฎกระทรวงไว้ ดังต่อไปนี้

มาตรา ข้อ ๑

ข้อ ๑

ในกฎกระทรวงนี้

“ก๊าซธรรมชาติอัด” หมายความว่า

ก๊าซธรรมชาติที่ใช้เป็นเชื้อเพลิงในสภาพที่ถูกอัดจนมีความดันสูง

มีส่วนประกอบส่วนใหญ่เป็นก๊าซมีเทน และมีสถานะเป็นก๊าซ

“ถัง” หมายความว่า

ภาชนะบรรจุก๊าซธรรมชาติอัดเพื่อใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับรถ

“ปาสกาล” หมายความว่า หน่วยวัดความดันตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม

ว่าด้วยการกำหนดมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม หลักเกณฑ์การใช้หน่วยต่าง ๆ

ของระบบเอสไอ ออกตามกฎหมายว่าด้วยมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม

มาตรา ข้อ ๒

ข้อ ๒

รถที่ใช้ในการขนส่งซึ่งใช้ก๊าซธรรมชาติอัดเป็นเชื้อเพลิง

ต้องมีเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบเกี่ยวกับการใช้ก๊าซธรรมชาติอัดอย่างน้อย ดังนี้

(๑) ถังชนิดทนความดันในการใช้งานสูงสุดไม่น้อยกว่า ๒๐.๖๘

เมกาปาสกาล

(๒) ลิ้นปิดเปิดก๊าซของถังที่มีลักษณะตามที่กำหนดในข้อ ๕

(๓) ลิ้นปิดเปิดสำหรับท่อก๊าซที่ปิดเปิดด้วยมือและสามารถทนความดันในการใช้งานสูงสุดของก๊าซได้อย่างปลอดภัย

(๔) เครื่องวัดความดันก๊าซที่สามารถแสดงค่าความดันในถังได้ทุกขณะการใช้งาน

(๕) ลิ้นปิดเปิดอัตโนมัติที่สามารถหยุดการจ่ายก๊าซไปยังเครื่องยนต์ได้โดยอัตโนมัติเมื่อเครื่องยนต์หยุดทำงาน

(๖) ท่อก๊าซและข้อต่อที่มีลักษณะตามที่กำหนดในข้อ ๗

(๗) หัวรับเติมก๊าซและลิ้นกันกลับ

(๘) เครื่องปรับความดันก๊าซที่สามารถทนความดันใช้งานสูงสุดของก๊าซได้อย่างปลอดภัย

(๙) เครื่องผสมอากาศ

เครื่องอุปกรณ์และส่วนควบตามวรรคหนึ่ง

ต้องเป็นไปตามมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมที่กระทรวงอุตสาหกรรมประกาศกำหนดตามกฎหมายว่าด้วยมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม

หรือได้มาตรฐานตามที่กรมการขนส่งทางบกให้ความเห็นชอบ

มาตรา ข้อ ๓

ข้อ ๓

การติดตั้งถังต้องปฏิบัติดังนี้

(๑) ยึดถังให้แน่นกับตัวรถในบริเวณที่มีความแข็งแรง

เมื่อรถสั่นสะเทือนถังต้องไม่ขยับเขยื้อน

และสามารถทนต่อแรงกระชากของถังในขณะบรรจุก๊าซเต็มถังเมื่อรถเกิดความเร่งหรือความหน่วง

(๒) กรณีที่ติดตั้งถังขนานกับความยาวของตัวรถ

ให้ติดตั้งอุปกรณ์ยึดหรือยันด้านหัวและด้านท้ายถังเพื่อป้องกันถังเคลื่อนตัวในแนวนอน

(๓) ห้ามเชื่อมถังกับสิ่งอื่นใด

เว้นแต่เป็นการเชื่อมจากโรงงานผู้ผลิต

(๔) ถังที่ติดตั้งต้องไม่รับน้ำหนักหรือภาระอย่างหนึ่งอย่างใดของรถ

(๕) ถังที่ติดตั้งไว้ภายในห้องผู้โดยสาร ห้องผู้ขับรถ

หรือที่ซึ่งอากาศถ่ายเทไม่สะดวก ต้องมีกล่องบรรจุหรือมีวัสดุหุ้มหรือครอบส่วนประกอบอื่นที่ติดอยู่ที่ถัง

เพื่อป้องกันก๊าซรั่วซึมออกสู่บริเวณห้องที่ติดตั้ง

กล่องบรรจุหรือวัสดุที่หุ้มหรือครอบส่วนประกอบอื่นที่ติดอยู่ที่ถังต้องมีท่อขนาดพื้นที่หน้าตัดภายในไม่น้อยกว่า

๒,๐๐๐ ตารางมิลลิเมตร สำหรับระบายก๊าซที่รั่วซึมออกนอกตัวรถ

(๖) ถังที่ติดตั้งต้องยึดด้วยวิธีหนึ่งวิธีใด ดังนี้

(ก) ใช้สายรัดทำด้วยเหล็กรัดถังอย่างน้อย ๒ สาย

สายรัดแต่ละสายต้องมีขนาดความกว้างไม่น้อยกว่า ๒๘ มิลลิเมตร ความหนาไม่น้อยกว่า ๓

มิลลิเมตร และใช้สกรูยึดสายรัดถังที่มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางไม่น้อยกว่า ๑๐

มิลลิเมตร และในกรณีที่ถังมีความจุเกินกว่า ๑๐๐ ลิตร

สายรัดแต่ละสายต้องมีขนาดความกว้างไม่น้อยกว่า ๕๐ มิลลิเมตร ความหนาไม่น้อยกว่า ๖

มิลลิเมตร และใช้สกรูยึดสายรัดขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางไม่น้อยกว่า ๑๒ มิลลิเมตร

(ข) ใช้สกรูยึดขาถังอย่างน้อย ๔ ตัว

สกรูแต่ละตัวต้องมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางไม่น้อยกว่า ๑๐ มิลลิเมตร

และในกรณีที่ถังมีความจุเกินกว่า ๑๐๐ ลิตร

สกรูแต่ละตัวต้องมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางไม่น้อยกว่า ๑๒ มิลลิเมตร

(ค) ในกรณีที่ใช้วัสดุอื่นใดยึดถัง

วัสดุที่ใช้ต้องสามารถทนต่อแรงที่คิดเปรียบเทียบกับน้ำหนักของถังที่บรรจุก๊าซเต็มถังได้ไม่น้อยกว่า

๒๐ เท่าสำหรับแรงที่กระทำในแนวตามความยาวของรถ และไม่น้อยกว่า ๘ เท่าสำหรับแรงที่กระทำในแนวอื่น

(๗) ในกรณีที่ถังติดตั้งอยู่ห่างจากท่อไอเสียหรือเครื่องยนต์น้อยกว่า

๒๐๐ มิลลิเมตร ต้องมีเครื่องป้องกันความร้อนกั้นระหว่างถังกับท่อไอเสียและเครื่องยนต์

(๘) ห้ามบรรจุก๊าซธรรมชาติอัดลงในถังจนมีความดันสูงเกินกว่า

๒๐.๖๘ เมกาปาสกาล

มาตรา ข้อ ๔

ข้อ ๔

ถังที่นำมาใช้ต้องผ่านการตรวจและทดสอบทุกห้าปี และห้ามมิให้ใช้ถังนั้น

เมื่อ

(๑) ทดสอบด้วยความดันของของเหลว ๑.๕

เท่าของความดันใช้งานสูงสุดเป็นเวลาไม่น้อยกว่า ๒ นาที แล้วปรากฏว่าถังบวม

บิดเบี้ยว ซึมหรือรั่ว หรือทดสอบด้วยความดันของของเหลว ๑.๕ เท่าของความดันใช้งานสูงสุด

โดยใช้ถังน้ำ (water jacket) แล้วค่าการขยายตัวอย่างถาวรของถังเกินร้อยละ ๕ ของการขยายตัวอย่างสมบูรณ์โดยปริมาตร

(๒) ปรากฏข้อบกพร่องอย่างหนึ่งอย่างใดดังต่อไปนี้

(ก) เมื่อถังถูกไฟไหม้

(ข) มีน้ำหนักน้อยกว่าร้อยละ ๙๕ ของน้ำหนักถังเดิม

(ค) มีรอยรั่ว ซึม รอยร้าว รอยหักพับ หรือบวม

(ง) มีรอยบุบเว้าลึกเกิน ๒ มิลลิเมตร หรือเกินร้อยละ ๓.๓๓

ของความกว้างเฉลี่ยของรอยบุบเว้า

(จ) มีรอยบาด รอยขูดขีด รอยทิ่มแทง ยาวเกินร้อยละ ๒

ของความยาวถังหรือลึกเกินร้อยละ ๕ ของความหนาถัง

(ฉ) มีรอยบุบเว้าลึกเกิน ๑.๕ มิลลิเมตร รวมอยู่กับรอยบาด

รอยขูดขีด หรือรอยทิ่มแทงที่มีความยาวเท่ากับหรือมากกว่าความกว้างของรอยบุบเว้านั้น

(ช) เนื้อโลหะผิวถังร่อนหลุดหรือแยกตัวออก

(ซ) มีรอยผุกร่อนทั่วไปลึกเกินร้อยละ ๒๐ ของความหนาถังเดิม

(ฌ) มีรอยผุกร่อนเฉพาะพื้นที่ลึกเกินร้อยละ ๒๕

ของความหนาถังเดิม

(ญ) มีรอยผุกร่อนเป็นแนวยาวเกินกว่าความยาวของเส้นรอบวงถัง

หรือมีความลึกเกินร้อยละ ๒๕ ของความหนาถังเดิม

(ฎ) มีหลุมกว้างเกินกว่า ๕ มิลลิเมตร และลึกเกินกว่าร้อยละ

๔๐ ของความหนาถังเดิม ในแต่ละหลุม

(ฏ) ถังปิดเบี้ยวไม่ได้รูปทรง

(ฐ) ลิ้นเอียงจนเห็นได้ชัด

(ฑ) มีการดัดแปลงหรือต่อเติมถัง

(ฒ) จำนวนเกลียวของถังกับลิ้นกินกันลดลงต่ำกว่ามาตรฐาน

หรือเมื่อขันเกลียวแน่นแล้วก๊าซยังรั่วอยู่

(ณ) เครื่องหมายประจำถังลบเลือนจนอ่านไม่ออก

มีการแก้ไขโดยไม่ถูกต้องหรือมีข้อความไม่ถูกต้องตามมาตรฐานของถังนั้น

มาตรา ข้อ ๕

ข้อ ๕

ลิ้นปิดเปิดก๊าซของถังต้องติดตั้งที่ถังทุกถัง สามารถปิดเปิดก๊าซระหว่างถังกับส่วนประกอบอื่นได้ทั้งหมด

และมีลักษณะดังนี้

(๑) เป็นชนิดปิดเปิดด้วยมือ

(๒) ทนความดันใช้งานสูงสุดของก๊าซได้อย่างปลอดภัย

(๓) มีกลอุปกรณ์นิรภัยแบบระบายชนิดที่มีฝาครอบประทุ (burst

disc) และวัสดุหลอมละลายง่าย (fusible material) หรือเป็นชนิดที่มีลิ้นระบายความดัน

(pressure relief valve) และวัสดุหลอมละลายง่าย (fusible material)

มาตรา ข้อ ๖

ข้อ ๖

การติดตั้งลิ้นปิดเปิดสำหรับท่อก๊าซ ต้องปฏิบัติดังนี้

(๑) ติดตั้งที่ท่อร่วมของท่อก๊าซที่ต่อจากถังทุกถังกับเครื่องปรับความดันซึ่งสามารถปิดเปิดก๊าซจากถังทุกถังได้ทั้งหมดในคราวเดียวกัน

(๒) ติดตั้งในตำแหน่งที่สามารถทำการปิดเปิดก๊าซได้โดยสะดวกรวดเร็ว

(๓) มีอักษรคำว่า “ลิ้นปิดเปิด”

พร้อมทั้งมีเครื่องหมายหรือคำอธิบายวิธีปิดเปิดที่ลิ้นปิดเปิดหรือบริเวณใกล้เคียงในตำแหน่งที่สามารถมองเห็นได้ชัดเจน

มาตรา ข้อ ๗

ข้อ ๗

ท่อก๊าซและข้อต่อต่าง ๆ ต้องเป็นชนิดที่ใช้กับก๊าซธรรมชาติอัดได้โดยไม่ทำปฏิกิริยาเคมีหรือเกิดการกัดกร่อนใด

ๆ ทุกสภาพการใช้งาน และต้องมีลักษณะ ดังนี้

(๑) กรณีที่ใช้กับความดันก๊าซเกิน ๑๐๐ กิโลปาสกาล

ท่อก๊าซและข้อต่อต้องทำด้วยโลหะ และสามารถทนความดันก๊าซได้ไม่น้อยกว่า ๔

เท่าของความดันใช้งานสูงสุด

(๒) กรณีที่ใช้กับความดันก๊าซไม่เกิน ๑๐๐ กิโลปาสกาล

(ก) ท่อก๊าซต้องเป็นวัสดุชนิดที่ยืดหยุ่นได้

และมีความยาวเพียงพอที่จะรับการสั่นสะเทือนของเครื่องยนต์

(ข)

ท่อก๊าซและข้อต่อต้องสามารถทนอุณหภูมิในสภาพการใช้งานปกติได้ไม่น้อยกว่า ๑๐๐ องศาเซลเซียส

และทนความดันก๊าซได้ไม่น้อยกว่า ๔๐๐ กิโลปาสกาล

มาตรา ข้อ ๘

ข้อ ๘

การติดตั้งท่อก๊าซ ต้องปฏิบัติดังนี้

(๑) ไม่ติดตั้งท่อก๊าซในห้องผู้โดยสาร ห้องผู้ขับรถ

หรือในที่ที่อากาศไม่สามารถถ่ายเทได้ เว้นแต่จะมีวัสดุหุ้มหรือครอบท่อก๊าซเพื่อป้องกันการรั่วซึมออกสู่บริเวณที่ติดตั้ง

และการใช้วัสดุหุ้มหรือครอบท่อก๊าซต้องมีลักษณะที่สามารถระบายก๊าซที่รั่วซึมออกนอกตัวรถได้

(๒) ท่อก๊าซและข้อต่อต่าง ๆ

ที่ติดตั้งห่างจากท่อไอเสียน้อยกว่า ๑๐๐ มิลลิเมตร ต้องติดตั้งเครื่องป้องกันความร้อนจากท่อไอเสียด้วย

(๓) ในกรณีใช้กับความดันก๊าซเกิน ๑๐๐ กิโลปาสกาล

ต้องยึดท่อก๊าซให้แน่นกับตัวรถ ตัวยึดแต่ละตัวต้องห่างกันไม่เกิน ๖๐๐ มิลลิเมตร

และต้องติดตั้งในลักษณะที่ท่อก๊าซสามารถยืดหรือหดตัวได้ตามสมควร

การติดตั้งในตำแหน่งที่ท่อก๊าซอาจเสียดสีกับโลหะต้องมีวัสดุหุ้มป้องกันการเสียดสีนั้น

มาตรา ข้อ ๙

ข้อ ๙

การติดตั้งหัวรับเติมก๊าซและลิ้นกันกลับ ต้องปฏิบัติดังนี้

(๑) ติดตั้งหัวรับเติมก๊าซไว้ในห้องเครื่องยนต์

หรือในที่ที่อากาศถ่ายเทได้สะดวก

(๒) ติดตั้งลิ้นกันกลับที่หัวรับเติมก๊าซ

(๓) ติดตั้งเครื่องป้องกันการติดเครื่องยนต์แบบอัตโนมัติเพื่อป้องกันการติดเครื่องยนต์ในขณะเต็มก๊าซ

(๔) ที่บริเวณใกล้เคียงกับหัวรับเติมก๊าซ

ต้องมีข้อความดังต่อไปนี้ซึ่งมีสภาพดีและมองเห็นได้ชัดเจน

(ก) ก๊าซธรรมชาติอัด

(ข) ความดันไม่เกิน ๒๐.๖๘ เมกาปาสกาล

(ค) เดือน และปีที่ถังหมดอายุการทดสอบ

กรณีมีหลายถังให้ระบุเดือนและปีของถังที่หมดอายุก่อน

มาตรา ข้อ ๑๐

ข้อ ๑๐

การติดตั้งเครื่องปรับความดันก๊าซ ต้องปฏิบัติดังนี้

(๑) ติดตั้งไว้ในห้องเครื่องยนต์ โดยยึดแน่นกับตัวรถ

(๒) ห้ามติดตั้งกับส่วนใดส่วนหนึ่งของเครื่องยนต์

มาตรา ข้อ ๑๑

ข้อ ๑๑

ระบบไฟฟ้าที่ต่อไปยังเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบตามข้อ ๒ ต้องมีฟิวส์ป้องกันการลัดวงจร

มาตรา ข้อ ๑๒

ข้อ ๑๒

การติดตั้งเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบตามข้อ ๒

โดยทั่วไปต้องปฏิบัติดังต่อไปนี้ เว้นแต่จะได้รับความเห็นชอบจากกรมการขนส่งทางบกให้ติดตั้งในลักษณะอื่น

(๑) ติดตั้งไว้ในที่ที่สามารถเข้าทำการตรวจและบำรุงรักษาได้โดยง่าย

(๒) ห้ามติดตั้งไว้ในที่ดังต่อไปนี้

(ก) นอกตัวถังรถด้านหน้า ด้านข้าง หรือด้านท้าย

(ข) บนหลังคารถ

(ค) ต่ำกว่าระยะต่ำสุดของรถ

(ง) ที่ที่อาจกระทบกับความร้อนโดยตรง

ถูกกระทบกระแทกหรือถูกเสียดสี เว้นแต่จะมีการป้องกันไว้แล้วเป็นอย่างดี

มาตรา ข้อ ๑๓

ข้อ ๑๓

เมื่อติดตั้งเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบตามข้อ ๒ ครบถ้วนถูกต้องแล้ว

ต้องทำการตรวจและทดสอบส่วนประกอบทั้งหมด

การตรวจและทดสอบตามวรรคหนึ่ง ต้องกระทำทุกหนึ่งปี

และทุกครั้งหลังจากทำการซ่อมแซมหรือแก้ไข

มาตรา ข้อ ๑๔

ข้อ ๑๔

เครื่องอุปกรณ์และส่วนควบที่ต้องมี รวมทั้งการติดตั้งตามกฎกระทรวงนี้

ต้องได้รับการตรวจและทดสอบจากส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือนิติบุคคล ที่มีคุณสมบัติตามที่กรมการขนส่งทางบกเห็นชอบ

และเมื่อผู้ตรวจและทดสอบเห็นว่าเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบรวมทั้งการติดตั้งถูกต้องตามกฎกระทรวงนี้

ให้ผู้ตรวจและทดสอบออกหนังสือรับรองการตรวจและทดสอบตามแบบที่กรมการขนส่งทางบกกำหนด

มาตรา ข้อ ๑๕

ข้อ ๑๕

รถที่มีการตรวจและทดสอบโดยมีหนังสือรับรองถูกต้องตามข้อ ๑๔

ให้เจ้าของรถหรือผู้ได้รับใบอนุญาตประกอบการขนส่งปิดเครื่องหมายแสดงการใช้ก๊าซธรรมชาติอัดเป็นเชื้อเพลิงตามแบบท้ายกฎกระทรวงนี้

ไว้ที่ด้านหน้าและด้านท้ายของตัวรถในลักษณะเห็นได้ชัดเจนขณะใช้รถ

มาตรา ข้อ ๑๖

ข้อ ๑๖

รถที่ได้ติดตั้งเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบเกี่ยวกับการใช้ก๊าซธรรมชาติอัดเป็นเชื้อเพลิงไว้แล้วก่อนวันที่กฎกระทรวงนี้ใช้บังคับ

และมีเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบที่มิได้เป็นไปตามมาตรฐาน หรือมิได้มีการติดตั้งให้ถูกต้องตามที่กำหนดในกฎกระทรวงนี้

เจ้าของรถหรือผู้ได้รับใบอนุญาตประกอบการขนส่งต้องแจ้งต่อกรมการขนส่งทางบกเพื่อทำการตรวจและทดสอบภายในสามสิบวันนับแต่วันที่กฎกระทรวงนี้ใช้บังคับ

และจะใช้รถต่อไปภายหลังกำหนดระยะเวลาดังกล่าวได้ต่อเมื่อได้รับความเห็นชอบจากกรมการขนส่งทางบก

มาตรา ข้อ ๑๗

ข้อ ๑๗[๑]

กฎกระทรวงนี้ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนดหกสิบวันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

ให้ไว้ ณ วันที่ ๓๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๓๖

จรัส พั้วช่วย

รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม ปฏิบัติราชการแทน

รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม

[เอกสารแนบท้าย]

๑.

แบบเครื่องหมายแสดงการใช้ก๊าซธรรมชาติอัดเป็นเชื้อเพลิง ท้ายกฎกระทรวง ฉบับที่ ๔๑

(พ.ศ. ๒๕๓๖) ออกตามความในพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก พ.ศ. ๒๕๒๒

(ดูข้อมูลจากภาพกฎหมาย)

หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ

เนื่องจากในปัจจุบันได้มีการริเริ่มนำก๊าซธรรมชาติอัดมาใช้เป็นเชื้อเพลิง

จึงสมควรกำหนดให้รถที่ใช้เชื้อเพลิงดังกล่าวต้องมีเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบ ตลอดจนมีการติดตั้งตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด

เพื่อให้เกิดความปลอดภัยแก่ผู้ใช้รถและเพื่อป้องกันอุบัติภัยอันอาจเกิดแก่ประชาชน

และโดยที่มาตรา ๗๑ วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก พ.ศ. ๒๕๒๒ บัญญัติให้รถที่ใช้ในการขนส่งต้องมีสภาพมั่นคงแข็งแรง

มีเครื่องอุปกรณ์และส่วนควบถูกต้องตามที่กำหนดในกฎกระทรวง จึงจำเป็นต้องออกกฎกระทรวงนี้

โชติกานต์/ปรับปรุง

๓ มีนาคม ๒๕๕๙

[๑] ราชกิจจานุเบกษา

เล่ม ๑๑๐/ตอนที่ ๑๐๑/ฉบับพิเศษ หน้า ๑๘/๒๘ กรกฎาคม ๒๕๓๖