ข้อ ๙
ข้อ ๙[๑๓] เสื้อ มี ๙ แบบ คือ (๑) เสื้อคอพับสีเทา ที่คอและแนวสาบอกมีดุม ๕ ดุม แขนยาวรัดข้อมือ ขัดดุมข้างละ ๑ ดุม ที่อกมีกระเป๋าปะข้างละ ๑ กระเป๋า มีแถบตรงกึ่งกลางตามทางดิ่ง มีปกรูปมนชายกลางแหลม ขัดดุมข้างละ ๑ ดุม นักเรียนดุริยางค์ นักเรียนจ่าอากาศ นายทหารประทวนชั้นจ่าอากาศ มีอินทรธนูอ่อน ขัดดุมข้างละ ๑ ดุม นายทหารประทวนชั้นพันจ่าอากาศ นักเรียนนายเรืออากาศและนายทหารสัญญาบัตร ใช้อินทรธนูแข็ง หรือจะใช้อินทรธนูอ่อนโดยติดเครื่องหมายยศชนิดโลหะหรือเครื่องหมายนักเรียนนายเรืออากาศที่ปกคอเสื้อทั้งสองข้างแทนเครื่องหมายสังกัดก็ได้ ดุมทั้งสิ้นเว้นแต่ดุมของอินทรธนูแข็ง ใช้ดุมสีเทาขนาดเล็ก เมื่อสวมเสื้อนี้ให้สอดชายเสื้ออยู่ภายในกางเกง นักเรียนดุริยางค์ นักเรียนจ่าอากาศ นายทหารประทวน นักเรียนนายเรืออากาศ และนายทหารสัญญาบัตร ถ้ามิได้บังคับแถวหรือประจำแถว จะผูกผ้าผูกคอสีน้ำเงินดำเงื่อนกะลาสีสอดชายผ้าผูกคอไว้ภายในเสื้อใต้ดุมเม็ดที่ ๒ ก็ได้ ในบางโอกาส เสื้อแบบนี้จะใช้แขนสั้นเพียงข้อศอกก็ได้ เว้นแต่ในโอกาสที่ผูกผ้าผูกคอ (๒) เสื้อฝึกสีเทา คอแบะแบบแหลม ที่คอและแนวอกมีดุม ๖ ดุม มีลิ้นปิดอกขัดดุมปิดคอได้ แขนยาวทรงกระบอก ที่อกมีกระเป๋าปะข้างละ ๑ กระเป๋า ตัดมุมตอนล่าง มีปกรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าตัดมุม ขัดดุมข้างละ ๑ ดุม ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมสีเทาขนาดเล็ก ตะเข็บทั้งสิ้นเป็นตะเข็บคู่ เมื่อสวมเสื้อนี้ให้สอดชายเสื้ออยู่ภายในกางเกง (๓) เสื้อชั้นนอกคอแบะสีเทา แบบคอป้าน มีตะเข็บหลัง ๓ ตะเข็บ ที่ตะเข็บหลัง ๓ ตะเข็บ ที่ตะเข็บกลางเปิดชายเสื้อไว้ถึงแนวเอว ที่แนวอกมีดุมสีทองขนาดใหญ่ ๔ ดุม ด้านหน้ามีกระเป๋าบนและล่างข้างละ ๒ กระเป๋า กระเป๋าบนเป็นกระเป๋าปะมีแถบตรงกึ่งกลางตามทางดิ่ง มีปกรูปมนชายกลางแหลม กระเป๋าล่างเป็นกระเป๋าย่าม มีปกรูปตัดชายมน ปกกระเป๋าทั้งสี่ขัดดุมสีทองขนาดเล็กกระเป๋าละ ๑ ดุม นักเรียนดุริยางค์ นักเรียนจ่าอากาศ และนายทหารประทวนชั้นจ่าอากาศ มีอินทรธนูอ่อน นายทหารประทวนชั้นพันจ่าอากาศ นักเรียนนายเรืออากาศ และนายทหารสัญญาบัตร ใช้อินทรธนูแข็ง เสื้อแบบนี้ให้ใช้เชิ้ตสีขาวแขนยาวผูกผ้าผูกคอสีน้ำเงินดำเงื่อนกะลาสีด้วย ในงานกลางคืน จะใช้ผ้าผูกคอสีดำเงื่อนหูกระต่ายแทนผ้าผูกคอสีน้ำเงินดำเงื่อนกะลาสีก็ได้ (๔) เสื้อชั้นนอกรัดเอวสีเทา คอแบะแบบแหลม ชายเสื้อยาวเสมอเอว มีแถบรัดเอวกว้าง ๕.๕ เซนติเมตร ด้านข้างมีดุมข้างละ ๒ ดุม เรียงตามส่วนยาวของแถบและมีแผ่นผ้าชนิดเดียวกับเสื้อสำหรับขัดดุมเลื่อนเข้าออกได้ ปลายแถบข้างซ้ายยาวเลยสาบอก ๕ เซนติเมตร ด้านในมีดุมขัด มีซิปรูดตลอดแนวอกเสื้อด้านในสาบ ที่อกมีกระเป๋าปะข้างละ ๑ กระเป๋า มีแถบตรงกึ่งกลางตามทางดิ่ง มีปกรูปมน ชายกลางแหลม ด้านในปกขัดดุม ๑ ดุม แขนยาวผ่าแขนด้านนอก ปลายแขนต่อกว้าง ๕.๕ เซนติเมตร และมีดุมข้างละ ๒ ดุม เรียงตามส่วนยาวของปลายแขนต่อสำหรับรัดปลายแขน ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมสีเทาขนาดเล็ก นักเรียนดุริยางค์ นักเรียนจ่าอากาศ และนายทหารประทวนชั้นจ่าอากาศ มีอินทรธนูอ่อน นายทหารประทวนชั้นพันจ่าอากาศ นักเรียนนายเรืออากาศ และนายทหารสัญญาบัตร ใช้อินทรธนูแข็ง เสื้อแบบนี้ให้ใช้เชิ้ตสีขาวแขนยาวผูกผ้าผูกคอสีน้ำเงินดำเงื่อนกะลาสีด้วย เว้นแต่นักเรียนนายเรืออากาศ เมื่อแต่งเครื่องแบบสวนสนาม ก. ใช้ผ้าพันคอสีฟ้าอ่อนแทน (๕) เสื้อชั้นนอกคอปิดสีขาว มีตะเข็บหลัง ๔ ตะเข็บ แนวอกมีดุมสีทองขนาดใหญ่ ๕ ดุม ด้านหน้ามีกระเป๋าบนและล่างข้างละ ๒ กระเป๋า เป็นกระเป๋าเจาะ กระเป๋าบนมีปกรูปมนชายกลางแหลม กระเป๋าล่างไม่มีปก นักเรียนดุริยางค์ นักเรียนจ่าอากาศ และนายทหารประทวนชั้นจ่าอากาศ มีอินทรธนูอ่อน นายทหารประทวนชั้นพันจ่าอากาศ นักเรียนนายเรืออากาศ และนายทหารสัญญาบัตร ใช้อินทรธนูแข็ง (๖) เสื้อชั้นนอกเปิดอกสีขาว มีตะเข็บหลัง ๔ ตะเข็บ คอแบะกว้างไม่มีบากกลมมนจนถึงชายพับแหลมใต้อก ปาดเอวด้านหน้าระหว่างชายคอพับกับชายเสื้อมีดุมสีทองขนาดใหญ่ข้างละ ๒ ดุมตามทางดิ่ง และที่ใต้ชายพับแหลม มีดุมสีทองขนาดใหญ่ข้างละ ๑ ดุม ดุมคู่นี้มีสายสร้อยสีทองร้อยติดกัน เสื้อแบบนี้ใช้อินทรธนูแข็ง และให้ใช้เสื้อและเครื่องประกอบแล้วแต่กรณี คือ (ก) เสื้อกั๊กสีขาว หน้าอกเว้ามีปก ชายล่างสุดด้านหน้าของเสื้อบากเป็นรูปสามเหลี่ยม ระหว่างหน้าอกกับชายเสื้อมีดุมสีทองขนาดเล็ก ๓ ดุม (ข) เชิ้ตอกแข็งหรือเชิ้ตอกจีบสีขาว แขนยาว ข้อมือแข็ง ขัดดุม คอแข็ง ชั้นเดียวแบบปีกผีเสื้อ ผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนหูกระต่าย (ค) เชิ้ตอกอ่อนสีขาว แขนยาว ข้อมือพับ ขัดดุม แนวอกมีสาบ คอพับ ผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนหูกระต่าย (ง) แพรแถบรัดเอวสีเทา กึ่งกลางด้านหน้ากว้าง ๑๒ เซนติเมตร ปลายทั้งสองข้างกว้าง ๑๑ เซนติเมตร ยาวเท่าขนาดเอวของผู้ใช้ (๗) เสื้อชั้นนอกเปิดอกสีเทาทำด้วยสักหลาดหรือเสิร์จมีลักษณะและเครื่องประกอบเช่นเดียวกับเสื้อชั้นนอกเปิดอกสีขาว และจะใช้เสื้อกั๊กสีเทาทำด้วยสักหลาดหรือเสิร์จแทนเสื้อกั๊กสีขาวก็ได้ (๘) เสื้อชั้นนอกคอปิดสีฟ้าสด ทำด้วยสักหลาดหรือเสิร์จ มีตะเข็บหลัง ๔ ตะเข็บ ไม่มีกระเป๋า ที่แนวอกมีดุมโลหะสีทองขนาดใหญ่ ๗ ดุม ที่อกเสื้อด้านขวาติดเครื่องหมายอักษรพระปรมาภิไธยย่อ ภปร ทำด้วยโลหะสีเงิน ปลอกคอและปลอกข้อมือทำด้วยสักหลาดหรือเสิร์จสีเทา ที่ปลอกข้อมือด้านนอกเหนือขอบบนต่อด้วยสักหลาดหรือเสิร์จสีเทาเป็นรูปสามเหลี่ยมหน้าจั่ว มุมบนทั้ง ๒ ด้านมีแถบไหมทองเป็นขอบ ภายในรูปสามเหลี่ยมมีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ ภปร ภายใต้พระมหามงกุฎ ปักด้วยดิ้นเงิน และใช้อินทรธนูแข็ง นักเรียนนายเรืออากาศ ที่ปลอกคอมีลายกระหนกดิ้นทองเป็นกรอบโดยรอบ กึ่งกลางภายในกรอบมีแถบไหมทอง กว้าง ๑.๒ เซนติเมตร ๑ แถบ ที่ปลอกข้อมือขอบบนมีแถบไหมทองโดยรอบ ๑ แถบ กึ่งกลางใต้แถบด้านนอกปักดิ้นทองเป็นลายช่อชัยพฤกษ์ กว้าง ๓ เซนติเมตร ๑ ลาย นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายเรืออากาศและนายนาวาอากาศ ที่ปลอกคอมีลายกระหนกดิ้นทองเป็นกรอบโดยรอบ ภายในกรอบปักดิ้นทองเป็นลายช่อชัยพฤกษ์ เว้นระยะห่างจากลายกระหนกข้างละ ๐.๕ เซนติเมตร ที่ปลอกข้อมือขอบบนมีแถบไหมทองโดยรอบ ๒ แถบ กว้างแถบละ ๑.๒ เซนติเมตร กึ่งกลางใต้แถบด้านนอกปักดิ้นทองเป็นลายช่อชัยพฤกษ์ กว้าง ๓ เซนติเมตร ๑ ลาย นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพลอากาศ และจอมพลอากาศ ที่ปลอกคอมีลายกระหนกดิ้นทองเป็นกรอบโดยรอบ ภายในกรอบปักเต็มด้วยดิ้นทองเป็นลายช่อชัยพฤกษ์ ที่ปลอกข้อมือขอบบนมีแถบไหมทองโดยรอบ ๑ แถบ กว้าง ๑.๕ เซนติเมตร กึ่งกลางใต้แถบด้านนอกปักดิ้นทองเป็นลายช่อชัยพฤกษ์ กว้าง ๓ เซนติเมตร ๒ ลาย (๙) เสื้อชั้นนอกคอปิดสีบานเย็น ทำด้วยสักหลาดหรือเสิร์จ มีตะเข็บหลัง ๓ ตะเข็บ ไม่มีกระเป๋า ที่แนวอกมีดุมโลหะสีทองขนาดใหญ่ ๗ ดุม ที่อกเสื้อด้านขวาติดเครื่องหมายอักษรพระปรมาภิไธยย่อ ภปร ทำด้วยโลหะสีเงิน ที่ชายเสื้อด้านหลังตรงตะเข็บกลางเปิดชายเสื้อไว้ถึงแนวเอว ข้างรอยเปิดทั้งสองด้านมีแผ่นสักหลาดหรือเสิร์จสีเทารูปคมมีด กว้าง ๕ เซนติเมตร สูง ๑๕ เซนติเมตร พับเข้าหากัน ปลอกคอและปลอกข้อมือ ทำด้วยสักหลาดหรือเสิร์จสีเทา ที่ปลอกข้อมือด้านนอกเหนือขอบบนต่อด้วยสักหลาดหรือเสิร์จสีเทาเป็นรูปสามเหลี่ยมหน้าจั่ว มุมบนทั้ง ๒ ด้าน มีแถบสีเหลืองเป็นขอบ ภายในรูปสามเหลี่ยมมีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ ภปร ภายใต้พระมหามงกุฎ ปักด้วยดิ้นเงิน นายทหารประทวนชั้นพันจ่าอากาศ และนายทหารสัญญาบัตร ใช้อินทรธนูแข็ง พลทหาร และนายทหารประทวนชั้นจ่าอากาศ ใช้อินทรธนูอ่อน ขัดดุมโลหะสีทองขนาดเล็กข้างละ ๑ ดุม พลทหาร ที่ปลอกคอมีแถบไหมสีเหลือง กว้าง ๑.๒ เซนติเมตร เป็นกรอบโดยรอบ ที่ปลอกข้อมือขอบบนมีแถบไหมสีเหลืองกว้าง ๑.๒ เซนติเมตร โดยรอบ ๑ แถบ แถบสีเหลืองซึ่งเป็นขอบของมุมบนทั้ง ๒ ด้านของรูปสามเหลี่ยมทำด้วยไหมสีเหลือง นายทหารประทวน ที่ปลอกคอมีลายกระหนกดิ้นทองเป็นกรอบโดยรอบ ที่ปลอกข้อมือขอบบนมีแถบไหมทองโดยรอบ ๑ แถบ แถบสีเหลืองซึ่งเป็นขอบของมุมบนทั้ง ๒ ด้านของรูปสามเหลี่ยมทำด้วยไหมทอง นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายเรืออากาศ และนายนาวาอากาศ ที่ปลอกคอมีลายกระหนกดิ้นทองเป็นกรอบโดยรอบ ภายในกรอบปักดิ้นทองเป็นลายช่อชัยพฤกษ์ เว้นระยะห่างจากลายกระหนกข้างละ ๐.๕ เซนติเมตร ที่ชายเสื้อด้านหลังบนแผ่นรูปคมมีดปักดิ้นทองเป็นรูปใบพริก กว้าง ๒ เซนติเมตร ยาวตามขวางของรูปคมมีด ๔ เซนติเมตร ๓ ใบ เว้นระยะห่าง ๆ กัน ที่ปลอกข้อมือขอบบนมีแถบไหมทองโดยรอบ ๒ แถบ กว้างแถบละ ๑.๒ เซนติเมตร กึ่งกลางใต้แถบด้านนอกปักดิ้นทองเป็นลายช่อชัยพฤกษ์ กว้าง ๓ เซนติเมตร ๑ ลาย แถบสีเหลืองซึ่งเป็นขอบของมุมบนทั้ง ๒ ด้านของรูปสามเหลี่ยมทำด้วยไหมทอง นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพลอากาศและจอมพลอากาศ ที่ปลอกคอมีลายกระหนกดิ้นทองเป็นกรอบโดยรอบ ภายในกรอบปักเต็มด้วยดิ้นทองเป็นลายช่อชัยพฤกษ์ที่ชายขอบเสื้อด้านหลังบนแผ่นรูปคมมีดปักดิ้นทองเป็นรูปใบพริก กว้าง ๒ เซนติเมตร ยาวตามขวางของรูปคมมีด ๔ เซนติเมตร ๓ ใบ เว้นระยะห่างเท่า ๆ กัน ที่ปลอกข้อมือขอบบนมีแถบไหมทองโดยรอบ ๑ แถบ กว้าง ๑.๕ เซนติเมตร กึ่งกลางใต้แถบด้านนอกปักดิ้นทองเป็นลายช่อชัยพฤกษ์ กว้าง ๓ เซนติเมตร ๒ ลาย แถบสีเหลืองซึ่งเป็นขอบของมุมบนทั้ง ๒ ด้านของรูปสามเหลี่ยมทำด้วยไหมทอง