ข้อ 11
ข้อ 11 เสื้อ มี 8 แบบ คือ (1) เสื้อคอพับสีกากีแกมเขียว ที่คอและแนวสาบอกมีดุม 5 ดุม แขนยาวรัดข้อมือ ขัดดุมข้างละ 1 ดุม ที่อกมีกระเป๋าปะข้างละ 1 กระเป๋า ไม่มีแถบ มีปกขัดดุมข้างละ 1 ดุม มุมกระเป๋าและมุมปกกระเป๋าเป็นรูปตัดพองาม กับมีอินทรธนูอ่อนข้อดุมข้างละ 1 ดุม ดุมทั้งสิ้นใช้ ดุมกลมแบนขนาดเล็กทำด้วยวัตถุสีกากีแกมเขียว เมื่อสวมเสื้อนี้ให้สอดชายเสื้ออยู่ภายในกางเกง สำหรับนายทหารสัญญาบัตร นักเรียนนายทหาร นายทหารชั้นประทวนและนักเรียน นายสิบ ถ้ามิได้บังคับแถว หรือประจำแถว จะผูกผ้าผูกคอสีกากีแกมเขียวแก่เงื่อนกลาสี สอดชายผ้าผูกคอไว้ภายในเสื้อใต้ดุมเม็ดที่ 2 ก็ได้ แต่ในโอกาสไว้ทุกข์ให้ให้ผ้าผูกคดสีดำเงื่อนกลาสี ในบางโอกาสเสื้อแบบนี้จะใช้แขนสั้นเพียงข้อศอกก็ได้ (2) เสื้อคอเปิดสีกากีแกมเขียว ไม่มีสาบอก ที่คอ และแนวอกมีดุม 6 ดุม มีลิ้น ปิดอกขัดดุมปิดคอได้ แขนยาวแบบทรงกระบอก ที่อกมีกระเป๋าปะข้างละ 1 กระเป๋า ไม่มีแถบมี ปกขัดดุมข้างละ 1 ดุม มุมกระเป๋าและมุมปกกระเป๋าเป็นรูปตัดพองาม ดุมทั้งสิ้นใช้ดุมกลม แบนขนาดเล็กทำด้วยวัตถุสีกากีแกมเขียว ชายเสื้อตัดตรงไม่มีเว้า เมื่อสวมเสื้อนี้ให้สอดชายเสื้อ อยู่ภายในกางเกง ในบางโอกาสจะปล่อยชายเสื้อไว้นอกกางเกงก็ได้ (3) เสื้อชั้นนอกคอแบะสีกากีแกมเขียว แบบคอป้าน มีตะเข็บหลัง 3 ตะเข็บ ที่ ตะเข็บกลางเปิดชายเสื้อไว้ถึงแนวเอวที่แนวอกมีดุมโลหะสีทองขนาดใหญ่ 4 ดุม ด้านหน้าทีกระเป๋า บนและล่างข้างละ 2 กระเป๋า กระเป๋าบนเป็นกระเป๋าปะมีแถบตรงกิ่งกลางตามทางดิ่ง มี ปกรูปมนชายกลางแหลม กระเป๋าล่างเป็นกระเป๋าย่าม มีปกรูปตัดชายมน ปกกระเป๋าทั้งสี่ขัดดุม โลหะสีทองขนาดกลาง กระเป๋าละ 1 ดุม และมีอินทรธนูอ่อนขัดดุมโลหะสีทองขนาดเล็กข้างละ 1 ดุม เสื้อแบบนี้ให้ใช้กับเสื้อคอพับสีกากีแกมเขียวอ่อนแขนยาว ผูกผ้าผูกคอสีกากีแกม เขียวแก่เงื่อนกลาสีประกอบด้วย แต่ในโอกาสไว้ทุกข์ให้ใช้ผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสี (4) เสื้อชั้นนอกคอปิดสีขาว มีตะเข็บหลัง 4 ตะเข็บที่แนวอกมีดุมโลหะสี ทองขนาดใหญ่ 5 ดุม ด้านหน้ามีกระเป๋าบนและล่างข้างละ 2 กระเป๋า เป็นกระเป๋าเจาะ กระเป๋าบนมีปกรูปมนชายกลางแหลม กระเป๋าล่างไม่มีปก สำหรับนายทหารประทวนชั้นนายสิบ นัก เรียนนายสิบ และพลทหาร มีอินทรธนูอ่อนขัดดุมโลหะสีทองขนาดเล็กข้างละ 1 ดุม สำหรับ นายทหารสัญญาบัตร นักเรียนนายทหาร และนายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ ใช้อินทรธนูแข็ง นายทหารสัญญาบัตร และนักเรียนนายร้อย ในกรมนักเรียนนายร้อย โรงเรียน นายร้อยพระจุลจอมเกล้า เมื่อแต่งเครื่องแบบเต็มยศ ให้มีปลอกคอเสื้อ และปลอกข้อมือเสื้อทำ ด้วยสักหลาดสีแดง ลักษณะดังนี้ นักเรียนนายร้อย ที่ปลายปลอกคอโดยรอบ มีแถบไหมทองกว้าง 1 ซม. และ รอบนอกแถบมีลวดไหมทองขดกว้าง 0.5 ซม. ที่ต้นปลอกข้อมือด้านนอกตอนบนซึ่งเป็นรูปสาม เหลี่ยมและที่ต้นปลอกข้อมือโดยรอบ มีแถบไหมทองกว้าง 1 ซม. 1 แถบ ด้านนอกของแถบมี ลวดไหมทองขดกว้าง 0.5 ซม. ตรงกิ่งกลางรูปสามเหลี่ยมมีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ จปร. อยู่ ใต้รูปพระเกี้ยว ทำด้วยโลหะสีทอง นายดาบและนายทหารสัญญาบัตรชั้นนายร้อย ที่ปลายปลอกคอและที่ต้นปลอกคอ โดยรอบ มีแถบไหมทองกว้าง 1 ซม. ริมนอกของแถบไหมทองด้านปลายปลอกคอ มีลวด ไหมทองขดกว้าง 0.5 ซม. ที่ต้นปลอกข้อมือโดยรอบมีแถบไหมทอง 2 แถบ กว้างแถบละ 1 ซม. ตอนบนห่างกัน 0.5 ซม. ตอนต้นปลอกข้อมือห่างกัน 1 ซม. ด้านนอกของแถบไหมทองทั้ง 2 แถบ มีลวดไหมทองขดกว้าง 0.5 ซม. ตรงกิ่งกลางรูปสามเหลี่ยมมีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ จปร. อยู่ใต้รูปพระเกี้ยว ทำด้วยโลหะสีทอง นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพันขึ้นไป ที่ปลายปลอกคอและที่ต้นปลอกคอโดยรอบ มี แถบไหมทองกว้างแถบละ 1 ซม. และถัดจากแถบไหมทองด้านปลายปลอกคอเข้ามา 0.5 ซม. มีแบไหมทองกว้าง 0.5 ซม. อีก 1 แถบ ริมนอกของแถบไหมทองด้านปลายปลอกคอมีลวด ไหมทองขดกว้าง 0.5 ซม. ที่ต้นปลอกข้อมือด้านนอกตอนบนซึ่งเป็นรูปสามเหลี่ยม มีแถบ ไหมทอง 2 แถบ กว้างแถบละ 1 ซม. ห่างกัน 0.5 ซม. และที่ต้นปลอกข้อมือโดยรอบมีแถบ ไหมทอง 3 แถบ แถบริม 2 แถบ กว้างแถบละ 1 ซม. แถบกลางกว้าง 0.5 ซม. ห่างกัน 0.5 ซม. ริมนอกของแถบไหมทองมีลวดไหมทองขดกว้าง 0.5 ซม. ตรงกึ่งกลางรูปสามเหลี่ยม มีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ จปร. อยู่ใต้รูปพระเกี้ยว ทำด้วยโลหะสีทอง (5) เสื้อชั้นนอกเปิดอกสีขาว มีตะเข็บหลัง 4 ตะเข็บ คอแบะกว้างไม่มีบาก กลมมนจนถึงชายพับแหลมใต้อก ปาดเอว ด้านหน้าระหว่างชายคอพับกับชายเสื้อมีดุมโลหะสี ทองขนาดใหญ่ข้างละ 1 ดุม และที่ใต้ชายพับแหลมมีดุมโลหะสีทองขนาดใหญ่ข้างละ 1 ดุม ดุมคู่ นี้มีสายสร้อยสีทองร้อยติดกัน เสื้อแบบนี้ใช้อินทรธนูแข็ง และให้ใช้เสื้อ และเครื่องประกอบแล้วแต่กรณี คือ (ก) เสื้อกั๊กสีขาว หน้าอกเว้ามีปก ชายล่างสุดของเสื้อบากเป็นรูปสาม เหลี่ยม ระหว่างหน้าอกกับชายเสื้อมีดุมโลหะสีทองขนาดเล็ก 3 ดุม (ข) เชิ้ตอกแข็ง หรือเชิ้ตอกจีบสีขาว แขนยาว ข้อมือแข็ง ขัดดุม คอแข็ง ชั้นเดียวแบบปีปีเสื้อ ผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนหูกระต่าย (ค) เชิ้ตอกอ่อนสีขาว แขนยาว ข้อมือพับขัดดุม ที่แนวอกมีสาบ คอพับผูกผ้า ผูกคอสีดำเงื่อนหูกระต่าย (ง) แพรแถบรัดเอวสีเดียวกับสาบอินทรธนูกิ่งกลางด้านหน้ากว้าง 12 ซม. ปลายทั้งสองข้างกว้าง 11 ซม. ยาวเท่าขนาดเอวของผู้ใช้ (6) เสื้อชั้นนอกเปิดอกสีน้ำเงินดำ ทำด้วยสักหลาดหรือเสิท ลักษณะเช่นเดียวกับ เสื้อชั้นนอกเปิดอกสีขาว เว้นแต่ด้านหน้าระหว่างชายคอพับกับชายเสื้อ มีดุมโลหะสีทองขนาด ใหญ่ข้างละ 2 ดุม ตามทางดิ่ง (7) เสื้อเต็มยศรักษาพระองค์ (ก) ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้า อยู่หัว ใช้เสื้อทำด้วยสักหลาดหรือเสิทสีแดง ที่แนวอกมีดุมโลหะสีทองขนาดใหญ่ 7 ดุม คอและข้อ มือทำด้วยสักหลาดหรือเสิทสีดำ ที่ปลายคอโดยรอบมีแถบสีเหลืองกว้าง 0.5 ซม. 1แถบ ที่ข้อมือ ด้านนอกปักรูปอักษร สพปมจ สีเหลืองและสีขาวไข้วกัน ใต้รูปอักษรมีแถบกว้าง 0.5 ซม. รอบข้อมือเป็นแถบสีเหลือง 2 แถบ และแถบสีขาวอยู่กลาง 1 แถบ ที่เอวด้านหลังมีดุมโลหะสี ทองขนาดกลางข้างละ 1 ดุม สำหรับนายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ นายทหารสัญญาบัตร มีส่วนประกอบ เพิ่มขึ้นดังนี้ นายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ มีกระเป๋าหลัง 2 ข้าง ปากกระเป๋าทำด้วย สักหลาดหรือเสิทสีดำ ที่คอด้านหน้า ที่ข้อมือใต้แถบโดยรอบและที่ปากกระเป๋าหลังปักเป็นลายช่อ ชัยพฤกษ์ นายทหารสัญญาบัตร มีส่วนประกอบเช่นเดียวกับนายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ เว้นแต่ที่ คอโดยรอบ ปักเป็นลายช่อชัยพฤกษ์ แถบ รูปอักษร และลายช่อชัยพฤกษ์ สำหรับพลทหาร และนายทหาร ประทวน ใช้ไหมสีเหลือง และไหมสีขาวสำหรับนายทหารสัญญาบัตร ใช้ดิ้นทองและดิ้นเงิน เสื้อแบบนี้สำหรับพลทหารและนายทหารประทวนชั้นนายสิบ มีอินทรธนูอ่อนขัด ดุมโลหะสีทองขนาดเล็กสำหรับนายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบและนายทหารสัญญาบัตรใช้อินทรธนูแข็ง (.ข.) ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้า อยู่หัว ใช้เสื้อชั้นนอกคอปิดสีขาว ทำด้วยสักหลาด เสิท หรือผ้า มีปลอกคอและปลอกข้อมือ ทำ ด้วยสักหลาดสีบานเย็น มีลักษณะดังนี้ พลทหารและนายทหารประทวน ที่ต้นและปลายปลอกคอโดยรอบมีแถบกว้าง 1 ซม. 1 แถบ ที่ต้นปลอกข้อมือโดยรอบ มีแถบกว้าง 1 ซม. 2 แถบ นายดาบ และนายทหารสัญญาบัตรชั้นนายร้อยที่ปลอกคอและปลอกข้อมือ มี แถบเช่นเดียวกับปลอกคอ และปลอกข้อมือ มีแถบเช่นเดียวกับปลอกคอและปลอกข้อมือของ นายทหารประทวน และรอบนอกแถบมีลวดไหมทองขด นายทหารสัญญาบัตรชั้นนายพันขึ้นไป ที่ปลอกคอและปลอกข้อมือ มีแถบและ ลวดไหมทองขดเช่นเดียวกับปลอกคอและปลอกข้อมือของนายทหารสัญญาบัตรชั้นนายร้อยและที่ ปลอกคอที่แถบกว้าง 0.5 ซม. เพิ่มขึ้น 1 แถบ ค่อนไปทางแถบปลายคอ กับทีปลอกข้อมือมี แถบกลางกว้าง 0.5 ซม. เพิ่มขึ้น 1 แถบ แถบสำหรับผลทหารและนายทหารประทวน ใช้แถบไหมสีเหลือง สำหรับ นายทหารสัญญาบัตร ใช้แถบไหมทอง เสื้อแบบนี้สำหรับพลทหาร และนายทหารประทวนชั้นนายสิบ ที่อินทรธนูอ่อน ขัดดุมโลหะสีทองขนาดเล็กสำหรับนายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ และนายทหารสัญญาบัตร ใช้ อินทรธนูแข็ง (ค) ทหารในกองบังคับการ กรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์ และ กองพันที่ 1 กับกองพันที่ 2 กรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์ ใช้เสื้อทำด้วยสักหลาดหรือเสิท สีน้ำเงินแก่ ที่แนวอกมีดุมโลหะสีทองขนาดใหญ่ 7 ดุม ที่คอโดยรอบและที่ข้อมือโดยรอบ มีแถบ 2 แถบ แถบบนกว้าง 1 ซม. แถบล่างกว้าง 2 ซม. และที่เอวด้านหลังมีแถบกว้าง 1 ซม. ข้างละ 1 แถบ ที่ข้อมือด้านนอกใต้แถบทั้ง 2 ข้าง มีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ ภปร ภายใต้ พระมหามงกุฎ ทำด้วยโลหะสีทอง (ง) ทหารในหน่วยทหารม้ารักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎ เกล้าเจ้าอยู่หัว ใช้เสื้อทำด้วยสักหลาด หรือเสิทสีน้ำเงินหม่น ที่แนวอกมีดุมโลหะสี ทองขนาดใหญ่ 2 แถว แถวละ 6 ดุม ที่เอวด้านหลังมีดุมโลหะสีทองขนาดกลาง 2 แถว แถวละ 3 ดุม ที่ปลายคอโดยรอบและที่ข้อมือโดยรอบมีแถบกว้าง 1 ซม. 1 แถบ ที่เอวด้านหลังมี แถบกว้าง 1 ซม. ข้างละ 1 แถบ ที่ข้อมือด้านนอกใต้แถบทั้งสองข้าง มีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ ร6 ภายใต้พระมหามงกุฎทำด้วยโลหะสีทอง แถบสำหรับพลทหารและนายประทวน ใช้แถบไหมสีเหลือง สำหรับ นายทหารสัญญาบัตร ใช้แถบไหมทอง เสื้อแบบนี้สำหรับพลทหารและนายทหารประทวนชั้นนายสิบ มีอินทรธนูอ่อนขัด ดุมโลหะสีทองขนาดเล็ก สำหรับนายทหารประทวนชั้นจ่านายสิบ และนายทหารสัญญาบัตรใช้อินทรธนูแข็ง (จ) ทหารในหน่วยทหารปืนใหญ่รักษาพระองค์ใช้เสื้อเช่นเดียวกับเสื้อ ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เว้นแต่ปลอกคอและ ปลอกข้อมือทำด้วยสักหลาดสีเหลือง (ฉ) ทหารในหน่วยทหารช่างรักษาพระองค์ ใช้เสื้อเช่นเดียวกับ ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เว้นแต่ปลอกคอ และ ปลอกข้อมือทำด้วยสักหลาดสีดำ (8) เสื้อเต็มยศสีน้ำเงินดำ ทำด้วยสักหลาด ลักษณะเช่นเดียวกับเสื้อชั้นนอกคอ ปิดสีขาว เว้นแต่ปกกระเป๋าบนเป็นรูปชายแหลม 3 ชาย ไม่ขัดดุม และชายเสื้อที่ตะเข็บข้างเปิด ไว้ข้างละ 10 ซม.