ประกาศสถาปนา
ประกาศสถาปนา
พระเจ้าวรวงศ์เธอ
พระองค์เจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ[๑]
ภูมิพลอดุลยเดช ป.ร.
พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
มหิตลาธิเบศรรามาธิบดี จักรีนฤบดินทร สยามินทราธิราช
บรมนาถบพิตร
มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ประกาศว่า
โดยที่ทรงพระอนุสรณ์ถึง หม่อมเจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ จักรพันธุ์
ซึ่งถึงชีพิตักษัยล่วงไปด้วยโรคหทัยวาย เมื่อวันที่ ๑๓ ตุลาคม พุทธศักราช ๒๕๓๖
นั้น ว่าเป็นผู้มีใจตั้งมั่นในความจงรักภักดี ประกอบด้วยสติปัญญาความสามารถ
และความวิริยะอุตสาหะเป็นอันมาก
เดิมเมื่อทรงศึกษาวิชาการชั้นต้นแล้ว
พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาประชาธิปก พระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานทุนเล่าเรียนให้ไปศึกษาต่อ ณ ประเทศสหรัฐอเมริกา
เมื่อปีพุทธศักราช ๒๔๗๐ ได้ทรงเข้าเรียนชั้นมัธยมที่วิทยาลัยเพดดี
จบแล้วเสด็จเข้าเรียนต่อที่มหาวิทยาลัยคอร์เนลล์ จนสำเร็จชั้นจูเนียร์
จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ย้ายมาเรียนวิชาการเกษตรเกี่ยวกับพืชเมืองร้อนที่ประเทศฟิลิปปินส์ในมหาวิทยาลัยแห่งฟิลิปปินส์
ทรงรับปริญญาวิทยาศาสตร์บัณฑิตด้านการเกษตร เมื่อปีพุทธศักราช ๒๔๗๙ แล้ว จึงเสด็จกลับเข้ามารับราชการสนองพระเดชพระคุณในกระทรวงเกษตราธิการในตำแหน่งนักเกษตรโทผู้ช่วย
ประจำกองอุตสาหกรรมพืชพรรณ กรมเกษตรและการประมง
พร้อมกับทรงเป็นอาจารย์พิเศษที่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์และโรงเรียนการเรือนด้วย
ต่อมาทรงได้รับทุนเล่าเรียนรัฐบาลไปศึกษาต่อที่มหาวิทยาลัยคอร์เนลล์อีกวาระหนึ่ง
สำเร็จปริญญาโทเมื่อปีพุทธศักราช ๒๔๘๔ พอดีเกิดสงครามโลกครั้งที่สองขึ้น
ต้องทรงรั้งรออยู่ระยะหนึ่งจึงเสด็จกลับประเทศไทยได้ เมื่อกลับถึงแล้ว ทรงเข้ารับราชการในกระทรวงเกษตราธิการตามเดิมในตำแหน่งนักเกษตรโท
กองการทดลองและส่งเสริม และทรงได้เลื่อนตำแหน่งสูงขึ้นโดยลำดับ
เป็นหัวหน้าแผนกพืชไร่ เป็นนักเกษตรเอก เป็นรองอธิการบดีมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
เป็นอธิบดีกรมการข้าว อธิบดีกรมกสิกรรม คณะบดีคณะเกษตร อธิการบดีและนายกสภามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
ภายหลังเมื่อพ้นจากหน้าที่ราชการ ได้ทรงดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์อยู่คราวหนึ่ง
ระหว่างปีพุทธศักราช ๒๕๑๖ ถึง ๒๕๑๗ เมื่อทรงพ้นจากตำแหน่งทางการเมืองแล้ว
จึงได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมแต่งตั้งให้เป็นองคมนตรี
เมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๑๘ และทรงปฏิบัติราชการสนองพระเดชพระคุณในหน้าที่นี้ตลอดมา
จนถึงวาระสุดท้ายแห่งชนมชีพ
หม่อมเจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ จักรพันธุ์ ทรงเป็นทั้งนักวิชาการ
นักปฏิบัติ และนักบริหารการเกษตรที่ก้าวหน้าทันสมัย และมีปรีชาสามารถสูง
ทรงเป็นกำลังสำคัญในการส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรของประเทศหลายสาขา
จากระบบดั้งเดิมมาเป็นระบบการเกษตรแบบยั่งยืน ที่อาศัยวิชาการแผนใหม่เป็นหลัก ตลอดเวลาที่ทรงรับราชการอยู่นั้น
ทรงมีบทบาทสำคัญยิ่งในการวางรากฐานและหาแหล่งทุนมาสนับสนุนโครงการวิจัยพืชไร่ต่าง
ๆ มากมายหลายโครงการ ก่อให้เกิดผลดีในการเพิ่มผลผลิตแก่งานเกษตรกรรมของชาติเป็นอันมาก
นอกจากนั้นยังทรงริเริ่มงานเกษตรอุตสาหกรรม งานด้านพืชเมืองหนาว และการผลิตอาหารสำเร็จรูป
ซึ่งอำนวยผลให้เกษตรกรสามารถเพิ่มพูนรายได้จากมูลค่าของผลิตผลได้มากขั้น
ในด้านการเผยแพร่วิชาการเกษตรแผนใหม่นั้น
ได้ทรงสนับสนุนให้จัดตั้งภาควิชาคหกรรมศาสตร์ขึ้นในมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ รวมทั้งตั้งสถานีวิทยุการเกษตรให้เป็นที่กระจายข่าวสารวิชาการด้วย
และเพราะเหตุที่ได้ทรงทุ่มเทปฏิบัติส่งเสริมงานเกษตรกรรมของชาติให้พัฒนารุดหน้าไปกว้างไกล
ด้วยสติปัญญาความสามารถและความวิริยะอุตสาหะแรงกล้านี้
ทำให้ทรงได้รับเกียรติและความยกย่องอย่างสูงทั้งในประเทศและต่างประเทศ เป็นต้นว่าได้เป็นผู้แทนถาวรของประเทศไทยประจำองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ
เป็นอภิมนตรีชุดแรกของศูนย์วิจัยข้าวโพดและข้าวสาลีระหว่างประเทศ
เป็นที่ปรึกษาพิเศษของมูลนิธิรอกกิเฟลเลอร์ และได้รับพระราชทานปริญญาวิทยาศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์
ของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๑๒
นอกเหนือจากพระปรีชาสามารถด้านเกษตรกรรมและการพัฒนาแล้ว
หม่อมเจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ จักรพันธุ์
ยังทรงมีความสามารถเป็นเลิศในด้านศิลปะการดนตรีด้วย โดยเฉพาะในการประพันธ์เพลงนั้น
ได้ทรงนิพนธ์เพลงไทย เพลงสากล ทั้งคำร้องและทำนองที่คมคายไพเราะ
สมบูรณ์ด้วยสัทรสและอรรถรสไว้เป็นจำนวนมาก ซึ่งได้รับความนิยมชมชอบอย่างสูง
กว้างขวางไปถึงนานาประเทศ พระเกียรติคุณด้านนี้ย่อมเห็นชัด ที่สถาบัน เวิลด์
อะแคเดอมี ออฟ อาร์ตส แอนด์ คัลเจอร์ แห่งรัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา
ได้ถวายปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ทางวรรณกรรม เมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๓๑
และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้ประกาศสดุดีความสามารถในการใช้ถ้อยคำภาษา
พร้อมกับถวายพระเกี้ยวทองคำ เมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๓๖
ส่วนการในพระองค์นั้นเล่า หม่อมเจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ จักรพันธุ์ ก็ได้ทรงปฏิบัติงานสนองพระเดชพระคุณต่อเนื่องมาช้านานตั้งแต่ในรัชกาลที่
๘ โดยเต็มความรู้ความสามารถ ด้วยความวิริยะอุตสาหะ เสียสละ และจงรักภักดี
ให้งานทุกด้านทุกระดับสัมฤทธิ์ศุภผลสมพระราชประสงค์ เป็นที่ไว้วางพระราชหฤทัยได้สนิท
ทรงพระราชดำริเห็นว่า สรรพกรณียกิจที่
หม่อมเจ้าจักรพันธุ์เพ็ญศิริ จักรพันธุ์ ได้ทรงปฏิบัติบำเพ็ญมาตลอดชนมชีพ
ก่อเกิดประโยชน์เป็นคุณูปการแก่ประเทศชาติและประชาชนอย่างใหญ่หลวง สมควรได้รับการยกย่องสถาปนาอิสริยยศฐานันดรศักดิ์ให้สูงขึ้น
ให้สมกับความชอบและความดี ตามแบบอย่างอันมีมาแล้วแต่กาลก่อน
จึงมีพระบรมราชโองการดำรัสสั่งให้สถาปนา
หม่อมเจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ จักรพันธุ์ เป็น พระเจ้าวรวงศ์เธอ
พระองค์เจ้าจักรพันธุ์เพ็ญศิริ ขอให้พระเกียรติคุณวิบุลยศปรากฏแผ่ไพศาลไปในสากลประเทศ
ตลอดจิรัฐิติกาลเทอญ
ประกาศ ณ วันที่ ๒๙ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๓๗ เป็นปีที่ ๔๙
ในรัชกาลปัจจุบัน
ผู้รับสนองพระบรมราชโองการ
ชวน หลีกภัย
นายกรัฐมนตรี
สุกัญญา/ผู้จัดทำ
๒๐ ตุลาคม ๒๕๕๒
นฤดล/ตรวจ
๒๒ ธันวาคม ๒๕๕๓
[๑] ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๑๑/ตอนที่ ๕ ข/หน้า ๑/๒๙ มีนาคม ๒๕๓๗