กฎสำนักนายกรัฐมนตรี ฉบับที่ 44 (พ.ศ. 2494) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พ.ศ. 2478 (ว่าด้วยเครื่องแบบพนักงานกรมรถไฟ)

• จำนวนมาตรา: 17

มาตรา อารัมภบท

กฎสำนักนายกรัฐมนตรี

ฉบับที่ ๔๔

(พ.ศ. ๒๔๙๔)

ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบ

ข้าราชการฝ่ายพลเรือน

พุทธศักราช

๒๔๗๘

(ว่าด้วยเครื่องแบบพนักงานกรมรถไฟ)[๑]

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๗

แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พุทธศักราช ๒๔๗๘ นายกรัฐมนตรีออกกฎไว้

ดังต่อไปนี้

มาตรา ข้อ ๑

ข้อ ๑ ให้ยกเลิกกฎสำนักนายกรัฐมนตรี

ฉบับที่ ๔๒ (พ.ศ. ๒๔๙๓) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน

พุทธศักราช ๒๔๗๘

พนักงานซึ่งต้องแต่งเครื่องแบบ

มาตรา ข้อ ๒

ข้อ ๒ พนักงานกรมรถไฟผู้ดำรงตำแหน่งดังต่อไปนี้

ต้องแต่งเครื่องแบบตามกฎนี้ ในเวลากระทำการตามหน้าที่คือ

(๑) นายสถานี ผู้ช่วยนายสถานี เสมียนพนักงานประจำสถานี

นายย่านสถานี ผู้ช่วยนายย่านสถานี เสมียนพนักงานประจำย่านสถานี พนักงานสัญญาณ

พนักงานรักษารถ พนักงานขบวนรถ พนักงานพ่วงรถ พนักงานสับเปลี่ยน พนักงานประจำรถนอน

(๒) พนักงานตรวจรถ พนักงานขับรถ ช่างไฟ นายตรวจไฟฟ้า

(๓) นายตรวจทาง นายตรวจสาย พนักงานสื่อสาร

ลักษณะของเครื่องแบบ

มาตรา ข้อ ๓

ข้อ ๓ เครื่องแบบพนักงานกรมรถไฟ มี ๓ ชนิด คือ

(๑) เครื่องแบบขาว

(๒) เครื่องแบบกากี

(๓) เครื่องแบบน้ำเงิน

มาตรา ข้อ ๔

ข้อ ๔ เครื่องแบบขาว ประกอบด้วย

(๑) หมวกทรงหม้อตาลขาว กะบังหน้าหนังดำ

มีผ้าพันหมวกดำทำด้วยสักหลาด ขนาดกว้าง ๕

เซนติเมตร พันรอบหมวก สายรัดคางไหมสีทอง มีดุมดุนเป็นรูปรถจักร ทำด้วยโลหะสีทอง

ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ๑๖ มิลลิเมตรติดข้างหมวกสำหรับติดสายรัดคางข้างละ ๑ ดุม มีหน้าหมวกทำด้วยโลหะสีทองเป็นรูปหน้าหม้อรถจักร

ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ๓.๕ เซนติเมตร มีลายกระหนกโดยรอบตามทางกว้าง ๕ เซนติเมตร

ตามทางสูง ๖ เซนติเมตร ภายในวงกลมหน้าหม้อรถจักร มีอุณาโลมอยู่ภายใต้บัวกระหนก

รอบวงกลมมีอักษรว่า “รัฐพาณิชย์ กรมรถไฟ” ภายใต้มีสาบแดง หรือ

หมวกกันแดดแบบราชการขาว มีสายรัดคางและโลหะติดหน้าหมวกเช่นเดียวกับหมวกทรงหม้อตาล

แต่ให้มีขลิบดำขนาดกว้าง ๑ เซนติเมตร ไว้ตอนบนของผ้าพันหมวก

(๒) เสื้อนอกแบบราชการขาว มีดุมดุนเป็นรูปรถจักรทำด้วยโลหะสีทอง

ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ๑๙ มิลลิเมตรที่อกเสื้อ

๕ ดุม มีกระเป๋าเย็บติดภายนอกเป็นกระเป๋าบนและล่างอย่างละ ๒ กระเป๋า

กระเป๋าบนมีใบปก และมีอินทรธนูสีเดียวกับเสื้อเย็บเป็นแผ่นสี่เหลี่ยมเรียวจากทางด้านไหล่ไปทางคอ

ติดอยู่เหนือบ่าทั้ง ๒ ข้าง ด้านไหล่กว้าง ๓๕ มิลลิเมตร ทางด้านคอกว้าง ๒๕

มิลลิเมตร ปลายมน ขัดดุมรูปและขนาดเดียวกันกับดุมติดสายรัดคาง

(๓) กางเกงขายาวขาวไม่พับปลายขา

(๔) รองเท้าดำ หรือน้ำตาล หรือขาว

พร้อมด้วยถุงเท้าสีเดียวกัน

มาตรา ข้อ ๕

ข้อ ๕ เครื่องแบบกากี ประกอบด้วย

(๑) หมวกทรงหม้อตาลหรือหมวกกันแดดกากี

มีเครื่องประกอบหมวกเช่นเดียวกับเครื่องแบบขาว เว้นแต่สายรัดคางให้ใช้หนังสีน้ำตาล

(๒) เสื้อเชิ้ตกากีแขนยาวไม่พับปลายแขนหรือแขนสั้นมีอินทรธนูสีเดียวกับเสื้อเช่นเดียวกับเครื่องแบบขาว

มีกระเป๋าที่อกเสื้อข้างละ ๑ กระเป๋า มีใบปกเป็นรูปมนชายกลางแหลม มีดุมโลหะตามข้อ

๔ ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ๑๖ มิลลิเมตร ที่ปากกระเป๋าข้างละ ๑ ดุมที่อกเสื้อ ๕

ดุมและที่ปลายแขนสำหรับเสื้อแขนยาวข้างละ ๑ ดุม หรือ

เสื้อกากีคอปิดแบบคอเชิ้ต แขนยาวข้อมือรวบ ปล่อยเอว

ผ่าอกตลอด สวมทับกางเกง มีดุมชนิดและขนาดเช่นเดียวกับเครื่องแบบขาวที่อกเสื้อ ๕

ดุม มีกระเป๋าเย็บติดภายนอกเป็นกระเป๋าบนและล่างอย่างละ ๒ กระเป๋า

กระเป๋าบนมีใบปกรูปมนชายกลางแหลม มีแถบกว้าง ๓.๕ เซนติเมตร ตรงกึ่งกลางกระเป๋าทางดิ่ง

กระเป๋าล่างเป็นกระเป๋าย่าม มีใบปกรูปตัด ที่ปากกระเป๋าทั้ง ๔ กระเป๋า และที่ปลายแขนเสื้อติดดุมขนาด

๑๖ มิลลิเมตร ข้างละ ๑ ดุม ที่เอวคาดเข็มขัดทำด้วยผ้าสีเดียวกับเสื้อขนาดกว้าง ๕

เซนติเมตร หัวสี่เหลี่ยมหุ้มผ้าสีเดียวกัน กับมีอินทรธนูสีเดียวกับเสื้อทั้ง ๒

ข้าง สำหรับติดดุมและเครื่องหมายชั้นเช่นเดียวกับเครื่องแบบขาว

(๓) กางเกงกากีขายาวไม่พับปลายขา

เมื่อใช้เสื้อเชิ้ตให้สวมทับเสื้อและคาดเข็มขัดหนังสีน้ำตาล กว้าง ๓.๕ เซนติเมตร

หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทอง เป็นรูปวงกลมขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ๕ เซนติเมตร ภายในวงกลมดุนเป็นรูปรถจักร

และรอบวงกลมมีอักษรว่า “รัฐพาณิชย์ กรมรถไฟ”

(๔) รองเท้าดำหรือสีน้ำตาล พร้อมด้วยถุงเท้าสีเดียวกัน

มาตรา ข้อ ๖

ข้อ ๖ เครื่องแบบน้ำเงิน ประกอบด้วยหมวก

เสื้อและกางเกงเช่นเดียวกับเครื่องแบบกากีชนิดเสื้อเชิ้ต เว้นแต่เปลี่ยนสีจากกากีเป็นน้ำเงิน

และ

(๑) หมวกให้ใช้แต่หมวกทรงหม้อตาล สายรัดคางดำ

(๒) เข็มขัดทำด้วยหนังดำ

(๓) รองเท้าให้ใช้ได้เฉพาะรองเท้าดำ

เครื่องหมายชั้น

มาตรา ข้อ ๗

ข้อ ๗ ให้มีเครื่องหมายชั้นแสดงไว้บนอินทรธนูทั้ง

๒ ข้าง ดังต่อไปนี้

ชั้นจัตวา มีรูปล้อปีกทำด้วยโลหะสีทอง ๑ อัน ติดทางด้านไหล่

ชั้นตรี มีรูปล้อปีกเช่นเดียวกับชั้นจัตวา

แต่มีโลหะสีทองทำเป็นรูปดอกจันสี่กลีบ ติดเรียงจากล้อปีก ๑ อัน

ชั้นโท เช่นเดียวกับชั้นตรี แต่เพิ่มดอกจันเป็น ๒ ดอก

ติดเรียงกันไปตามด้านยาวของอินทรธนู

ชั้นเอก เช่นเดียวกับชั้นโท แต่เพิ่มดอกจันเป็น ๓ ดอก

ติดเรียงกันไป

ชั้นพิเศษ ที่มิได้ดำรงตำแหน่งอธิบดี ที่ปรึกษา รองอธิบดี

วิศวกรใหญ่ หรือผู้อำนวยการฝ่าย เช่นเดียวกับชั้นตรี แต่มีพระมหามงกุฎยอดมีรัศมี

ทำด้วยโลหะสีทองอยู่เหนือดอกจัน

ชั้นพิเศษ ที่ดำรงตำแหน่งที่ปรึกษา รองอธิบดี วิศวกรใหญ่

และผู้อำนวยการฝ่าย เช่นเดียวกับชั้นโท แต่มีพระมหามงกุฎยอดมีรัศมี

ทำด้วยโลหะสีทองอยู่เหนือดอกจัน

ส่วนอธิบดี ให้เพิ่มดอกจันติดเรียงจากดอกจันใต้พระมหามงกุฎ

๑ ดอก

เครื่องหมายสังกัด

มาตรา ข้อ ๘

ข้อ ๘ เครื่องหมายสังกัด สำหรับเครื่องแบบขาว

ให้ติดที่คอเสื้อ สำหรับเครื่องแบบกากี และเครื่องแบบน้ำเงินให้ติดที่ปกคอเชิ้ตทั้ง

๒ ข้าง โดยใช้โลหะทำเป็นรูปวงกลมขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ๒.๓ เซนติเมตร

มีฟันเฟืองรอบวงกลม ภายในวงกลมมีอักษรย่อแสดงฝ่ายที่สังกัด ดังนี้

ฝ่ายธุรการ ใช้

ธ.ก.

ฝ่ายการเดินรถ ใช้

ด.ร.

ฝ่ายการบัญชี ใช้

บ.ช.

ฝ่ายการช่างกล ใช้

ช.ก.

ฝ่ายการช่างโยธา ใช้

ย.ธ.

การใช้เครื่องแบบและเครื่องหมายพิเศษ

มาตรา ข้อ ๙

ข้อ ๙ พนักงานฝ่ายการช่างกลขณะปฏิบัติหน้าที่เกี่ยวกับเครื่องจักรเครื่องกล

ให้ใช้เครื่องแบบน้ำเงิน พนักงานฝ่ายอื่นตามที่ระบุไว้ในข้อ ๒ ขณะทำการตามหน้าที่ให้ใช้เครื่องแบบกากี

มาตรา ข้อ ๑๐

ข้อ ๑๐ พนักงานขับรถ

ให้มีอักษรย่อ “พ.ข.ร.” ทำด้วยโลหะสีทองขนาดสูง ๑.๕ เซนติเมตร ติดที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าด้านซ้าย

มาตรา ข้อ ๑๑

ข้อ ๑๑ พนักงานรักษารถ

และพนักงานขบวนรถขณะปฏิบัติการตามหน้าที่ ให้ใช้เครื่องแบบกากีชนิดเสื้อเชิ้ต ผ้าพันหมวกขาว

และเฉพาะพนักงานรักษารถให้มีอักษรย่อ “พ.ร.ร.” ทำด้วยโลหะสีทองขนาดสูง ๑.๕

เซนติเมตร ติดที่อกเสื้อ เหนือกระเป๋าด้านซ้าย

มาตรา ข้อ ๑๒

ข้อ ๑๒ นายสถานีหรือผู้ช่วยนายสถานีให้ใช้ผ้าพันหมวกแดง

มาตรา ข้อ ๑๓

ข้อ ๑๓ พนักงานสับเปลี่ยนและพนักงานพ่วงรถ

เวลากระทำการตามหน้าที่ให้ใช้เครื่องแบบกากีชนิดเสื้อเชิ้ต ส่วนกางเกงจะใช้กางเกงขายาวหรือขาสั้นเพียงเข่าก็ได้

มาตรา ข้อ ๑๔

ข้อ ๑๔ พนักงานประจำรถนอน

ขณะทำการตามหน้าที่ ให้แต่งกายด้วยหมวกทรงหม้อตาลสีน้ำเงิน

มีเครื่องประกอบหมวกเช่นเดียวกับเครื่องแบบน้ำเงิน เว้นแต่ผ้าพันหมวกให้ใช้ขาว

เสื้อแบบราชการขาว มีดุมที่อกเสื้อเช่นเดียวกับเครื่องแบบขาว ๕ ดุม ไม่มีอินทรธนู

และไม่มีเครื่องหมายสังกัดที่คอ กางเกงขายาวน้ำเงินไม่พับปลายขา รองเท้าดำ

และถุงสีเดียวกัน

เบ็ดเตล็ด

มาตรา ข้อ ๑๕

ข้อ ๑๕ ข้าราชการรัฐพาณิชย์

กรมรถไฟ นอกจากที่ระบุไว้ในข้อ ๒ และข้อ ๙ ถ้าจะแต่งเครื่องแบบ ให้แต่งได้เฉพาะเครื่องแบบขาวหรือเครื่องแบบกากี

สำหรับข้าราชการสตรี

ถ้าจะแต่งให้ใช้เครื่องแบบกากีชนิดเสื้อเชิ้ต ส่วนหมวกจะใช้หมวกทรงหม้อตาลหรือหมวกหนีบ

มีหน้าหมวกชนิดเล็กติดทางด้านซ้าย และจะใช้กางเกงขายาวหรือกระโปรงก็ได้

มาตรา ข้อ ๑๖

ข้อ ๑๖ ผู้ที่ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์

เมื่อแต่งเครื่องแบบตามกฎนี้ จะประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ด้วยก็ได้

มาตรา ข้อ ๑๗

ข้อ ๑๗ ให้กรมรถไฟจัดทำรูปเครื่องแบบตามกฎนี้ไว้ให้ดูเป็นตัวอย่าง

ให้ไว้ ณ วันที่ ๓ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๙๔

จอมพล ป. พิบูลสงคราม

นายกรัฐมนตรี

โชติกานต์/ปรับปรุง

๑๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๓

อรญา/ตรวจ

๔ พฤษภาคม ๒๕๖๓

[๑] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๖๘/ตอนที่ ๑๗/หน้า ๓๓๑/๑๓ มีนาคม ๒๔๙๔