ประกาศธนาคารแห่งประเทศไทย
ที่ สนส. 46 / 2551
เรื่อง หลักเกณฑ์การกู้ยืมเงินจากประชาชนโดยการออกตั๋วแลกเงินของธนาคารพาณิชย์
อื่นๆ - 1. เหตุผลในการออกประกาศ
ในอดีตธนาคารแห่งประเทศไทยได้เพิ่มช่องทางการระดมเงินของธนาคารพาณิชย์และเพิ่มทางเลือกในการออมเงินให้กับประชาชน โดยอนุญาตให้ธนาคารพาณิชย์ออกตั๋วแลกเงินเพื่อเป็นหลักฐานในการกู้ยืมเงินจากประชาชนได้ และกําหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในเรื่องการออกตั๋วแลกเงินให้ธนาคารพาณิชย์ถือปฏิบัติ
ในการออกประกาศฉบับนี้เพื่ออ้างอิงอํานาจตามกฎหมายให้สอดคล้องกับพระราชบัญญัติธุรกิจสถาบันการเงิน พ.ศ. 2551 โดยสาระสําคัญของหลักเกณฑ์ไม่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม
อื่นๆ - 2. อํานาจตามกฎหมาย
อาศัยอํานาจตามความในมาตรา 38 มาตรา 41 และมาตรา 71 แห่งพระราชบัญญัติธุรกิจสถาบันการเงิน พ.ศ. 2551 ธนาคารแห่งประเทศไทยออกข้อกําหนดเกี่ยวกับการออกตั๋วแลกเงินเพื่อกู้ยืมเงินจากประชาชนให้ธนาคารพาณิชย์ถือปฏิบัติตามความในประกาศฉบับนี้
อื่นๆ - 3. ขอบเขตการบังคับใช้
ประกาศฉบับนี้ให้ใช้บังคับกับธนาคารพาณิชย์ตามกฎหมายว่าด้วยธุรกิจสถาบันการเงินทุกแห่ง
อื่นๆ - 4. ประกาศและหนังสือเวียนที่ยกเลิก
ประกาศธนาคารแห่งประเทศไทย เรื่อง การอนุญาตให้ธนาคารพาณิชย์ออกตั๋วแลกเงินเพื่อกู้ยืมเงินจากประชาชน ลงวันที่ 17 สิงหาคม 2549 (หนังสือเวียนที่ ฝนส. (21) ว. 115/2549 ลงวันที่ 6 กันยายน 2549)
อื่นๆ - 5. เนื้อหา
5.1 ในการกู้ยืมเงินจากประชาชนโดยการออกตั๋วแลกเงิน ธนาคารพาณิชย์ต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ในประกาศฉบับนี้
ทั้งนี้ ตั๋วแลกเงินที่มีการจ่ายผลตอบแทนที่อ้างอิงกับตัวแปรหรือมีอนุพันธ์ทางการเงินแฝงไม่อยู่ภายใต้บังคับของประกาศฉบับนี้ แต่อยู่ภายใต้บังคับของประกาศธนาคารแห่งประเทศไทย เรื่อง การอนุญาตให้ธนาคารพาณิชย์ทําธุรกรรมเงินฝากหรือเงินกู้ยืมที่มีอนุพันธ์แฝงและที่แก้ไขเพิ่มเติม รวมทั้งหลักเกณฑ์อื่นที่เกี่ยวข้อง จึงให้ธนาคารพาณิชย์ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ดังกล่าวด้วย
5.2 หลักเกณฑ์ในการกู้ยืมเงินจากประชาชนโดยออกตั๋วแลกเงิน
5.2.1 ธนาคารพาณิชย์ต้องออกตั๋วแลกเงินประเภทระบุชื่อผู้รับเงิน
5.2.2 ธนาคารพาณิชย์สามารถออกตั๋วแลกเงินเป็นสกุลเงินบาทเพื่อกู้ยืมเงินจากบุคคลที่มีถิ่นที่อยู่ในประเทศไทยได้เป็นการทั่วไป
5.2.3 ธนาคารพาณิชย์สามารถออกตั๋วแลกเงินเป็นสกุลเงินตราต่างประเทศได้เฉพาะเพื่อกู้ยืมเงินจากบุคคลดังต่อไปนี้
(1) บุคคลที่มีถิ่นที่อยู่นอกประเทศไทย (Non-resident)
(2) สถาบันการเงินในประเทศไทยที่ได้รับอนุญาตให้ประกอบธุรกิจเกี่ยวกับปัจจัยชําระเงินต่างประเทศตามพระราชบัญญัติควบคุมการแลกเปลี่ยนเงิน พ.ศ.2485
5.2.4 การออกตั๋วแลกเงินตามข้อ 5.2.2 และ 5.2.3 จะต้องไม่ขัดกับกฎหมายประกาศ และหนังสือเวียนที่ออกตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมการแลกเปลี่ยนเงิน และมาตรการป้องปรามการเก็งกําไรค่าเงินบาทของธนาคารแห่งประเทศไทยโดยเคร่งครัด
5.2.5 ธนาคารพาณิชย์ต้องมีมาตรการป้องกันการปลอมแปลงและการแก้ไขข้อความบนตั๋วแลกเงิน ทั้งนี้ ตั๋วแลกเงินที่ธนาคารพาณิชย์ออกต้องเป็นไปตามแบบมาตรฐาน ดังนี้
(1) ใช้กระดาษสําหรับพิมพ์สิ่งพิมพ์มีค่า (Security Paper) เช่น กระดาษตามมาตรฐาน London Clearing Banks Paper Specification No.1 พร้อมทั้ง มีลายน้ํา (Watermark) ฝังอยู่ในเนื้อกระดาษ
(2) มีรายการตามที่กําหนดในมาตรา 909 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
(3) มีหมายเลขอ้างอิงของตั๋วแลกเงินที่จัดพิมพ์จากโรงพิมพ์ ซึ่งเป็นหมายเลขที่เรียงลําดับติดต่อกันและต่อเนื่องจากหมายเลขในแบบพิมพ์ลักษณะเดียวกันที่ธนาคารพาณิชย์นั้นสั่งพิมพ์ในครั้งก่อน
(4) มีข้อกําหนดในตั๋วแลกเงินว่า "ไม่จําต้องมีคําคัดค้าน" หรือสํานวนอื่นในทํานองเดียวกัน
5.2.6 ธนาคารพาณิชย์ต้องมีระบบการควบคุมภายในที่เหมาะสมในกระบวนการต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการออกตั๋วแลกเงิน โดยให้ธนาคารพาณิชย์ถือปฏิบัติ ดังนี้
(1) การออกตั๋วแลกเงิน
(1.1) ธนาคารพาณิชย์ต้องตรวจสอบเอกสารหลักฐานทางราชการที่แสดงชื่อและที่อยู่ของผู้ซื้อตั๋วแลกเงิน รวมทั้งจัดให้มีสําเนาเอกสารหลักฐานดังกล่าว
(1.2) การออกตั๋วแลกเงินให้เป็นไปตามลําดับของหมายเลขตั๋วแลกเงินที่โรงพิมพ์ได้จัดพิมพ์ไว้ล่วงหน้า ทั้งนี้ ธนาคารพาณิชย์อาจพิมพ์เลขที่หรือรหัสอื่นเพิ่มเติมต่างหากจากหมายเลขตั๋วแลกเงินเพื่อประโยชน์ในการอ้างอิงก็ได้ และหากมีการยกเลิกตั๋วแลกเงินฉบับใด ต้องประทับตรา "ยกเลิก" หน้าตั๋วแลกเงินนั้น และให้จัดเก็บไว้เพื่อประโยชน์ในการควบคุมและตรวจสอบต่อไป
(1.3) จัดทําทะเบียนควบคุมการออกตั๋วแลกเงิน โดยมีรายละเอียดอย่างน้อยเกี่ยวกับ วันที่ออก เลขที่อ้างอิงตั๋วแลกเงิน ชื่อและที่อยู่ของผู้ซื้อตั๋วแลกเงิน ชื่อผู้รับเงินตามตั๋วเลกเงิน สกุลเงิน จํานวนเงินที่ตราไว้ วันครบกําหนด อัตราดอกเบี้ยหรือส่วนลด และ ชื่อและที่อยู่ของผู้รับเงินจากการไถ่ถอนตั๋วแลกเงิน
(1.4) จัดให้มีบัญชีคุมยอดคงเหลือของตั๋วแลกเงินที่เป็นปัจจุบัน
(2) การเก็บรักษาแบบพิมพ์ตั๋วแลกเงิน (Blank Form)
(2.1) ให้เก็บรักษาแบบพิมพ์ตั๋วแลกเงินไว้ในห้องนิรภัยหรือตู้นิรภัยภายใต้การดูแลของเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบที่จัดไว้โดยเฉพาะ รวมทั้งกําหนดให้มีเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบในการเบิกแบบพิมพ์ตั๋วแลกเงินให้ชัดเจน และในการเบิกแบบพิมพ์ทุกครั้งต้องให้เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบดังกล่าวลงนามไว้เป็นหลักฐานร่วมกับเข้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบในการเก็บรักษาแบบพิมพ์
(2.2) ให้ธนาคารพาณิชย์มีระบบปฏิบัติการและการควบคุมภายในที่เหมาะสมในเรื่องการเก็บรักษาแบบพิมพ์ตั๋วแลกเงิน และการจัดทําทะเบียนควบคุมแบบพิมพ์ให้เป็นปัจจุบัน โดยมีรายละเอียดเกี่ยวกับวันที่และจํานวนแบบพิมพ์ที่ได้รับจากโรงพิมพ์ วันที่และจํานวนที่เบิกใช้ และยอดคงเหลือ
(2.3) ให้ตรวจนับยอดคงเหลือของแบบพิมพ์ตั๋วแลกเงิน พร้อมทั้งตรวจเทียบกับทะเบียนควบคุมแบบพิมพ์อย่างน้อยเดือนละครั้ง
(3) การเปิดเผยข้อมูล
(3.1) ให้ธนาคารพาณิชย์ประกาศอัตราดอกเบี้ยหรือส่วนลดที่ธนาคารพาณิชย์จะจ่ายสําหรับตั๋วแลกเงินแต่ละประเภทตามอายุตั๋วแลกเงิน วงเงิน และประเภทลูกค้า รวมทั้งค่าธรรมเนียม ค่าบริการ ค่าใช้จ่ายใด ๆ ที่เกี่ยวเนื่องกับการออกตั๋วแลกเงิน และเงื่อนไขต่าง ๆ (ถ้ามี) ไว้ในที่เปิดเผย ณ สํานักงานใหญ่ และสํานักงานสาขาของธนาคารพาณิชย์แต่ละแห่งที่ให้บริการ ภายในวันเดียวกับที่ธนาคารพาณิชย์ออกประกาศหรือเปลี่ยนแปลงประกาศ
สาขาของธนาคารพาณิชย์แต่ละแห่งอาจกําหนดวงเงินในการออกตั๋วแลกเงินที่แตกต่างกันเพื่อการจ่ายดอกเบี้ยหรือส่วนลดในอัตราเดียวกันกับที่สํานักงานใหญ่ประกาศสําหรับลูกค้าประเภทเดียวกัน (ถ้ามี) โดยให้สาขาของธนาคารพาณิชย์แต่ละแห่งเป็นผู้ประกาศเอง
(3.2) เผยแพร่ประกาศอัตราดอกเบี้ยหรือส่วนลดตามข้อ (3.1) ไว้ในเว็บไซต์ (Website) ของธนาคารพาณิชย์ก่อนวันที่อัตราที่ประกาศมีผลใช้บังคับ และต้องเผยแพร่ข้อมูลย้อนหลังอย่างน้อย 3 ปี เพื่อให้ลูกค้าเรียกดูข้อมูลได้
(3.3) ธนาคารพาณิชย์ต้องชี้แจงต่อลูกค้าเกี่ยวกับลักษณะธุรกรรมของตั๋วแลกเงินและความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องอย่างชัดเจน เช่น วิธีการโอนตั๋วแลกเงิน ความเสี่ยงกรณีลูกค้าทําตั๋วแลกเงินสูญหาย และความเสี่ยงกรณีอื่นที่อาจทําให้ลูกค้าไม่ได้รับเงินต้นหรือดอกเบี้ยครบตามจํานวน เป็นต้น เพื่อให้ลูกค้าสามารถประเมินความเสี่ยงในการซื้อตั๋วแลกเงินได้ รวมทั้งธนาคารพาณิชย์ต้องทําความเข้าใจกับลูกค้าว่า ผู้ถือตั๋วแลกเงินนั้นมีฐานะเป็นเจ้าหนี้ของธนาคารพาณิชย์และตั๋วแลกเงินดังกล่าวไม่ได้รับการคุ้มครองเงินต้นและดอกเบี้ยจากกองทุนเพื่อการฟื้นฟูและพัฒนาระบบสถาบันการเงิน หรือสถาบันคุ้มครองเงินฝาก
(3.4) ธนาคารพาณิชย์ต้องชี้แจงเงื่อนไขและวิธีการคํานวณและการจ่ายชําระคืนเงินต้นหรือผลตอบแทนของตั๋วแลกเงิน รวมถึง การคิดค่าปรับหรือค่าธรรมเนียมในกรณีที่ลูกค้าต้องการ ไถ่ถอนตั๋วแลกเงินก่อนครบกําหนดสัญญา (ถ้ามี) ให้ลูกค้าเข้าใจอย่างชัดเจนก่อนการซื้อตั๋วแลกเงิน
(3.5) ธนาคารพาณิชย์ต้องจัดให้มีหลักฐานแสดงว่าลูกค้าผู้ซื้อตั๋วแลกเงินมีความเข้าใจข้อมูลตามข้อ (3.3) และ (3.4) เพื่อให้ธนาคารแห่งประเทศไทยตรวจสอบได้
(3.6) หลักเกณฑ์ตามข้อ (3.3) - (3.5) ข้างต้นไม่ใช้บังคับกับตั๋วแลกเงินที่ธนาคารพาณิชย์ออกเพื่อกู้ยืมเงินจากผู้ลงทุนสถาบันที่กําหนดท้ายประกาศนี้ (เอกสารแนบ 1) และมีการตกลงกันเป็นอย่างอื่น
(3.7) ธนาคารพาณิชย์ต้องยืนยันความถูกต้องและแท้จริงของตั๋วแลกเงินที่ธนาคารพาณิชย์เป็นผู้ออกเมื่อได้รับการร้องขอ ทั้งนี้ ธนาคารพาณิชย์อาจกําหนดวิธีการและระยะเวลาในการยืนยันความถูกต้องตั๋วแลกเงินได้ โดยต้องแจ้งให้ลูกค้าทราบถ่วงหน้า
(4) การจ่ายเงินตามตั๋วแลกเงิน
(4.1) การจ่ายเงินตามตั๋วแลกเงินเมื่อครบกําหนด หรือการจ่ายเงินตามตั๋วแลกเงินที่ลูกค้าไถ่ถอนก่อนกําหนดให้ธนาคารพาณิชย์ประทับตรา "จ่ายแล้ว" หน้าตั๋วแลกเงินดังกล่าว รวมทั้งบันทึกชื่อและที่อยู่ของผู้รับเงินจากการไถ่ถอนตั๋วแลกเงินที่ปรากฏตามหลักฐานทางราชการไว้หน้าตั๋วแลกเงินนั้น
(4.2) ในกรณีที่วันครบกําหนดชําระเงินตามตั๋วแลกเงินตรงกับวันหยุดทําการของธนาคารพาณิชย์ ให้ถือเอาวันทําการวันแรกต่อจากวันหยุดทําการนั้นเป็นวันครบกําหนดชําระเงิน ทั้งนี้ ให้ธนาคารพาณิชย์คิดดอกเบี้ยให้สําหรับวันหยุดทําการนั้นด้วย ตามอัตราดอกเบี้ยที่ระบุไว้ในตั๋วแลกเงิน หรือไม่ต่ํากว่าอัตราดอกเบี้ยเงินฝากที่จ่ายคืนเมื่อทวงถามประเภทออมทรัพย์ตามที่ธนาคารพาณิชย์ประกาศกําหนด แล้วแต่อัตราใดจะสูงกว่า เว้นแต่ลูกค้าจะมีข้อตกลงกับธนาคารพาณิชย์เป็นลายลักษณ์อักษรอย่างชัดเจนว่าให้โอนเงินต้นและดอกเบี้ยเข้าบัญชีเงินฝากอื่นของลูกค้าตั้งแต่วันครบกําหนดจ่ายคืน
5.2.7 ธนาคารพาณิชย์ผู้ออกตั๋วแลกเงินต้องเสนอบริการดูแลและเก็บรักษาตั๋วแลกเงินให้กับลูกค้า โดยแยกหน่วยงานที่ดูแลและเก็บรักษาตั๋วแลกเงินดังกล่าวต่างหากจากหน่วยงานที่ออกตั๋วแลกเงินหรือหน่วยงานที่ทําการซื้อขายตั๋วแลกเงิน โดยเด็ดขาด โดยธนาคารพาณิชย์อาจทําหน้าที่เป็นนายทะเบียนการโอนเปลี่ยนมือตั๋วแลกเงินซึ่งตนเองออกได้
5.2.8 ธนาคารพาณิชย์ต้องตรวจสอบดูแลให้มีการปฏิบัติตามมาตรฐานบัญชีกฎหมายหรือกฎเกณฑ์อื่นที่เกี่ยวข้องโดยเคร่งครัด
5.2.9 การจัดเก็บข้อมูลและการรายงาน
(1) ธนาคารพาณิชย์ที่ออกตั๋วแลกเงินต้องจัดเก็บข้อมูลที่เกี่ยวข้องในการทําธุรกรรม ได้แก่ เลขที่อ้างอิงตั๋วแลกเงิน สาขาที่ออก วันที่ออก วันครบกําหนด ชื่อและที่อยู่ของผู้ซื้อตั๋วแลกเงิน ชื่อผู้รับเงินตามตั๋วแลกเงิน สกุลเงิน จํานวนเงินที่ตราไว้ วันครบกําหนด อัตราดอกเบี้ยหรือส่วนลด รวมทั้ง ชื่อและที่อยู่ของผู้รับเงินจากการไถ่ถอนตั๋วแลกเงิน เพื่อให้ธนาคารแห่งประเทศไทยตรวจสอบหรือจัดส่งสําเนาให้แก่ธนาคารแห่งประเทศไทยเมื่อมีการร้องขอ
(2) ให้ธนาคารพาณิชย์รายงานธุรกรรมการออกตั๋วแลกเงินเป็นเงินกู้ยืมในแบบรายงานทุกรายงานที่ธนาคารแห่งประเทศไทยกําหนด และตามแบบรายงานในเอกสารแนบ 2 ที่แนบท้ายประกาศนี้ รวมถึงแบบรายงานที่ธนาคารแห่งประเทศไทยอาจกําหนดเพิ่มเติมตามความเหมาะสมต่อไป
อื่นๆ - 6. วันเริ่มต้นบังคับใช้
ประกาศนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป
ผู้มีอํานาจลงนาม - ประกาศ ณ วันที่ 3 สิงหาคม 2551
(นางธาริษา วัฒนเกส)
ผู้ว่าการ
ธนาคารแห่งประเทศไทย